Zespół pałacowo – parkowy w Pilicy (pow. zawierciański, śląskie).

Pilica to niewielkie miasto położone w powiecie zawierciańskim (woj. śląskie), w środkowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W południowo – zachodniej części miasta ma swój początek rzeka Pilica – najdłuższy lewy dopływ Wisły. Listę pilickich zabytków zapełnia wiele interesujących obiektów, wśród nich wyróżnia zespół pałacowo – parkowy, składający się neorenesansowego pałacu otoczonego parkiem o powierzchni 10 ha. Założenie parkowe jako dzieło sztuki ogrodniczej już w 1932 r. uznano w całości za pomnik przyrody. Park jest ogólnie dostępny, wejście do niego znajduje się u zbiegu ulic Senatorskiej i Zamkowej, ok. 400 m od rynku.

 Wejście do parku w Pilicy

Tuż za brama wjazdową, po prawej stronie głównej alei, znajduje się ogłowiona lipa z przymocowaną do pnia czaszką, krzyżem i tablicą pamiątkową.Pilica - lipa z tablicą pamięciPark w Pilicy - tablica na lipie przy wejściu

Spacerując aleją w stronę pałacu mijamy po obu stronach leśną część parku, w której królują klony pospolite, jawory, lipy i graby.

Dolna część parku w Pilicy Leśna część parku w PilicyNa skraju rozległej polany droga rozdziela się na dwie równoległe aleje, tam też znajdziemy parę okazałych modrzewi.

Park w Pilicy - para okazałych modrzewi Para okazałych modrzewi w parku w Pilicy  Park w Pilicy - pnie okazałych modrzewi

Po skręceniu w lewo i przejściu kilkudziesięciu metrów trafimy na początek wspaniałej, czterorzędowej alei lipowej, będącej pozostałością po barokowej formie parku. Niektóre lipy w szpalerach osiągnęły imponujące rozmiary, na innych czas i choroby odcisnęły swoje piętno – widoczne są guzy, zgrubienia, ubytki w pniach – co czyni je nie mniej interesujące.

 Alejka poprowadzona wzdłuż polany parkowej w Pilicy

 Park w Pilicy - szpalery lipowe

Park w Pilicy - pień ogromnej lipy

Park w Pilicy - aleja czterorzędowa

Park w Pilicy - guzowata lipa Park w Pilicy - lipa o nietypowym pokrojuGórna część alei czterorzędowej

Na końcu alei lipowej znajduje się perełka dendrologiczna – buk pospolity w odmianie Pendula (zwisającej).

Park w Pilicy - buk w odmianie PendulaBuk w odmianie zwisającej widziany od strony fontannyPark w Pilicy - pień buka w odmianie Pendula

Wreszcie możemy się przyjrzeć się bryle pałacu. Jego historia sięga 1610 r. kiedy to Wojciech Padniewski wybudował zamek. Kolejny właściciel – Stanisław Warszycki – otoczył w 1651 r. warownię murami i bastionami. W XVIII w. przebudowano zamek na barokową rezydencję, obecny wygląd pałac uzyskał po 1876 r. – wtedy to Leon Epstein zmodernizował pałac , przebudował park na modny wówczas styl angielski i urządził ogrody z oranżeriami.

 Klon pospolity przy pałacu w PilicyŻywotnik przed pałacem w Pilicy

Na lewo od pałacu, przy południowym skrzydle, rośnie najokazalsze drzew w pilickim parku – potężna lipa szerokolistna zwana Lipą (królowej) Elżbiety – o obwodzie 702 cm i wysokości 26 metrów.

Lipa Elżbiety przy pałacu w PilicyPień Lipy Elżbiety

Poniżej pałacu znajduje się fontanna, a przy niej dwa ciekawie uformowane cisy pospolite.

Formowane cisy przy fontannie

Park w Pilicy - para formowanych cisów

Ostatnie spojrzenie na pałac i rosnące przy nim drzewa i wracamy wzdłuż drugiej alei czterorzędowej.

Zespół Pałacowo - Parkowy w PilicySzpalery lipowe w północnej części parku w Pilicy Aleja czterorzędowa w północnej części parkuwyjątkowo guzowata lipa w parku w Pilicy

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich (m. Dąbrowa Górnicza, śląskie).

Zgodnie z definicją wywierzysko to wydajny wypływ wody, która na obszarach krasowych najpierw znika w szczelinach skalnych, a następnie wypływa na powierzchnię w postaci sporego strumienia (lub małej rzeki) o dużym przepływie. Jedyne w województwie śląskim wywierzysko o statusie pomnika przyrody znajduje się w Dąbrowie Górniczej, w dzielnicy Strzemieszyce Wielkie, przy ul. Strzemieszyckiej, pomiędzy posesjami o nr 134 i 148. Ochroną objęto dwa akweny wodne wraz otuliną o powierzchni 1,3 ha.

GPS  N 50°18′23″, E 19°19′24″

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich

Od strony ulicy miejsce oznaczono dużą tablicą, obecnie już mocno spłowiałą.

tablica przed pomnikiem przyrody w Strzemieszycach Wielkichtablica - pomnik przyrody Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich

Źródła wód wapniowo – magnezowych znajduje się na górnym stawie, na wysokości 290 m n.p.m. Obszar ich zasilania nie jest ustalony. Warstwę wodonośną stanowią skały węglanowe (wapienie i dolomity) triasu.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - roślinność górnego stawuWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - wschodni brzeg górnego stawuWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - wierzba rosnąca na brzegu górnego stawuWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - górny stawWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - fragment górnego stawu

Miejsca wypływu wód odznaczają się brakiem roślinności i znacznie jaśniejszym dnem. Wydajność źródeł to ok. 50 l/s. Mimo dużej przejrzystości i czystości woda nie nadaje się do picia, ze względu na obecność bakterii Coli.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - kaczki na górnym stawieWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - jaśniejsze plamy oznaczające wypływ wodyWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - widoczne wypływy na górnym stawie

Pomnik przyrody „Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich” utworzony został uchwałą Rady Miejskiej w maju 1996 r. Celem ich ochrony jest obszar wydajnych źródeł wraz z towarzyszącą im fauną źródliskową, jej najważniejsi przedstawiciele to m.in.: kiełż zdrojowy, wypławek kątogłowy, źródlarka karpacka, pstrąg potokowy.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - staw górny

Mnichem oraz przepustem wodnym pod groblą woda przedostaje się do dolnego stawu.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - mnich na stawie górnymWywierzysko w Strzemieszycach Wielkich - mnich na górnym stawieWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - grobla między stawamiWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - grobla i przepust wodnyWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - przepust wodny między stawamiWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - grobla między górnym a dolnym stawem

Dolny staw jest znacznie bardziej zarośnięty niż górny (zdjęcia przedstawiają stan z października 2021 r). Co ciekawe, rok wcześniej stawy były oczyszczane z roślinności.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - staw dolny od strony wschodniejWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - dolny stawWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - staw dolny

Przepust na dolnym stawie odprowadza wodę do pobliskiego strumienia o nazwie Bobrek (dopływ Białej Przemszy).

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - mnich na dolnym stawieStrzemieszyce Wielkie - ciek odprowadzający wodę z wywierzysk do potoku Bobrek

Teren przy stawach jest przygotowany jako atrakcja turystyczna dla przyjezdnych i jako teren spacerowy dla mieszkańców. Dla aut utworzono parking, utwardzono część ścieżek, ustawiono ławki oraz przygotowano schody umożliwiające zejście do lustra wody. Do stawów przylega niewielki park z placem zabaw i siłownią na powietrzu.

Strzemieszyce Wielkie - teren parkowy przylegający do wywierzyskWywierzyska w Strzemieszycach Wielkich - schody do stawu

Na terenie Wywierzyska znajduje się przystanek Szlaku Kruszcowego – Płuczka Strzemieska. W XIX w. w tym miejscu przepłukiwane były rudy cynku, ołowiu i żelaza (galman).

tablica Szlaku Kruszcowego - Płuczka Strzemieska