Park przypałacowy w Stradomii Wierzchniej (gm. Syców, dolnośląskie).

Przed drugą wojną światową na terenie Dolnego Śląska istniało ok. 2000 budowli rezydencjonalnych. Można założyć, że zgodnie z ówczesną modą do większości z nich przylegało jakieś założenie parkowe. Zniszczenia wojenne, późniejsza grabież, podpalenia oraz wieloletnie zaniedbania w zabezpieczaniu zabytkowych obiektów doprowadziły do zagłady kilkaset pałaców. Los nie szczędził również podworskich parków – dzika wycinka i brak pielęgnacji skutkował często zanikiem cennych egzemplarzy drzew. W wielu przypadkach pozostawione bez specjalistycznej opieki parki porosły samosiejkami i obecnie w sezonie wegetacyjnym przypominają dżunglę. W celu ochrony lub zwrócenia uwagi na zachowany starodrzew, powoływano (i powołuje się obecnie) rosnące na terenie parków pomniki przyrody, najczęściej w formie pojedynczych okazów drzew, rzadziej ich zgrupowań. Unikatem w skali Dolnego Śląska jest objęcie ochroną pomnikową całego parku przypałacowego. Jedyny taki dolnośląski powierzchniowy pomnik przyrody znajduje się w Stradomii Wierzchniej, w gminie Syców (pow. oleśnicki).

pałac w Stradomii Wierzchniej

Barokowy pałac w Stradomii Wierzchniej wzniesiono w pierwszej połowie XVIII w. i przebudowywano w 1866 r. oraz 1880 r. Po wojnie zarządzał nim PGR, a od lat 90-tych XX w. należał do prywatnego właściciela. W 1999 r. w pałacu wybuchł pożar i od tej pory popada w coraz większą ruinę.

GPS N 51°16’17” , E 17°37’59”

pałac w Stradomii Wierzchniej - widok od strony parkupałac w Stradomii Wierzchniej - fragment elewacji

Od południa z pałacem sąsiadują zabudowania gospodarcze, będące częścią dawnego folwarku z gorzelnią.

Stradomia Wierzchnia - zabudowania folwarczne pałacu (gorzelnia)

Do pałacu przylega park krajobrazowy o powierzchni 3.13 ha, ograniczony zachodu polem uprawnym, od południa zabudową folwarczną, od wschodu ul. Parkową a od północy dużym stawem.

staw na skraju parku w Stradomii Wierzchniej

Założenie parkowe od 25.08.1982 r. posiada status powierzchniowego pomnika przyrody. W akcie prawnym powołującym obiekt do ochrony pomnikowej wspomniano o „wyjątkowo pięknych i starych drzewach, cennych gatunków oraz ciekawych formach nasadzeń„. Jeżeli taki stan zachowania rzeczywiście miał miejsce w tamtym czasie, to niewiele się z tego pozostało do chwili obecnej. Park jest mocno zaniedbany, zarośnięty samosiewami i nawet po sezonie wegetacyjnym trudny w eksploracji.

zarastający park w Stradomii Wierzchniejścieżka parkowa w Stradomii Wierzchniejfragment parku w Stradomii Wierzchniej

Do kompletu negatywnych wrażeń przyczynia się zaśmiecenie terenu, w szczególności w pobliżu zdewastowanej sceny i szkieletu jakiegoś zadaszenia.

szkielet zadaszenia w parku przypałacowym w Stradomii Wierzchniej

scena i fragment zadaszenia w parku przypałacowym w Stradomii Wierzchniej

Wraz z Pawłem Lenartem – wrocławskim treehunterem – podjęliśmy się próby odnalezienia sędziwych bądź egzotycznych okazów drzew. Niestety spotkało nas rozczarowanie, w całym drzewostanie parkowym tylko kilka egzemplarzy osiągnęło wymiary pomnikowe. To głównie cisy pospolite – najokazalszy rośnie w narożniku pałacu.

wiekowy cis w zarastającym parku w Stradomii Wierzchniej park w Stradomii Wierzchniej - pień okazałego cisapark w Stradomii Wierzchniej - pień okazałego cisa pospolitegocis rosnący przy pałacu w Stradomii Wierzchniejokazały cis rosnący w narożniku pałacu w Stradomii Wierzchniej

W pobliżu przypałacowego cisa, bliżej stawu, rośnie lipa drobnolistna o obwodzie ok. 400 cm, bujnie porośnięta bluszczem.

park w Stradomii Wierzchniej - lipa porośnięta bluszczem

park w Stradomii Wierzchniej - okazała lipa porośnięta bluszczempark w Stradomii Wierzchniej - okazała lipa porośnięta bluszczem

Godne uwagi są również graby pospolite, z których najgrubszy osiągnął 280 cm w obwodzie.

park w Stradomii Wierzchniej - Paweł Lenart przy okazałym grabie

park w Stradomii Wierzchniej - okazałe graby

park w Stradomii Wierzchniej - grupa wiekowych grabówokazałe graby w parku przypałacowym w Stradomii Wierzchniej

Monotonię w liściastym drzewostanie przełamują strzeliste świerki pospolite.

świerki z parku przypałacowego w Stradomii Wierzchniej

Podsumowując: argumenty które w latach 80-tych XX w. przemawiały za objęciem całego parku ochroną pomnikową straciły na aktualności. Obszar obecnie jest zdewastowany, zarośnięty samosiejkami, w zasadzie pozbawiony szczególnie cennych egzemplarzy drzew. Na terenie Dolnego Śląska znajduje się wiele innych parków zasługujących na taką formę ochrony pomnikowej. Wspaniałym przykładem założenia parkowego o statusie powierzchniowego pomnika przyrody jest „Park Miejski przy pl. Kościuszki w Lesznie„.

Park w Stradomii Wierzchniej opisał również Paweł Lenart – zapraszam do lektury artykułu.

Powierzchniowy pomnik przyrody „Rosiczka” (gm. Wolsztyn, wielkopolskie).

Przeglądając listę obszarów chronionych gminy Wolsztyn, można zauważyć bardzo dużą ilość form ochrony przyrody związanych z terenami podmokłymi: rezerwat przyrody „Bagno Chorzemińskie”, Natura 2000 „Wielki Łęg Obrzański”, użytki ekologiczne: „Torfowisko”, „Rozlewisko przy Dojcy”, „Żurawie bagno”, „Grzęzawisko Wilczewskie”, „Kobyle Błoto” i „Karasiowy stawek”. W dzisiejszym artykule szerzej zostanie opisany ten ostatni, bowiem na jego terenie znajduje się powierzchniowy pomnik przyrody „Rosiczka”. „Karasiowy stawek” leży w kompleksie leśnym administrowanym przez Nadleśnictwo Wolsztyn (oddz. 130 fd, 131 b), ok. 2 km na południe od wsi Nowa Obra i ok. 1 km na zachód od drogi 315 (Świętno – Obra).

GPS N 52°02’28″ , E 16°01’22″

tablica przed użytkiem ekologicznym Karasiowy Stawekużytek ekologiczny Karasiowy StawekKarasiowy Stawek w Nadleśnictwie Wolsztyn

Użytek ekologiczny „Karasiowy stawek” o powierzchni 5,1 ha obejmuje naturalny dystroficzny zbiornik wodny oraz śródleśny mszar wełniankowo – torfowiskowy z
dobrze zachowanym torfowiskiem wysokim. W części zachodniej mszaru zlokalizowane jest torfowisko przejściowe z cechami przesuszenia, silnie porośnięte trzęślicą. Torfowisko na obrzeżach porośnięte sosną w wieku 25 -35 lat. (źródło: Program Ochrony Przyrody Nadleśnictwa Wolsztyn). 

Karasiowy StawekNadleśnictwo Wolsztyn - użytek ekologiczny Karasiowy Stawekw użytku ekologicznym Karasiowy Stawek

Obrzeże stawu masowo porasta rosiczka okrągłolistna, chroniona w formie powierzchniowego pomnika przyrody (0,1 ha) o nazwie „Rosiczka”. Tablica informacyjna znajduje się przy drodze prowadzącej wzdłuż wschodniego brzegu stawu.

tablica przed powierzchniowym pomnikiem przyrody Rosiczkatabliczka przed powierzchniowym pomnikiem przyrody Rosiczka

Największe zagęszczenie rosiczki znajduje się na wschodnim i południowym obrzeżu stawu, tam też najbezpieczniej je obserwować. Należy tu pamiętać, że chodzenie po bagnie grozi utonięciem !

rosiczki na brzegu leśnego stawurosiczki okrągłolistne na brzegu Karasiowego Stawurosiczki okrągłolistnepomnik przyrody Rosiczkapowierzchniowy pomnik przyrody Rosiczka

Rosiczka okrągłolistna to drobna, wieloletnia roślina rosnąca na stanowiskach ubogich w azot. Braki tego pierwiastka uzupełnia owadożernością. Liście rosiczki posiadają włoski gruczołowe, które wydzielają lepką, przywabiającą ciecz, do której przyklejają się owady. Schwytany insekt po zamknięciu liścia jest trawiony a powstała ciecz bogata w substancje odżywcze wchłaniana. Rosiczka okrągłolistna objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

rosiczka okrągłolistnarosiczka w powierzchniowym pomniku przyrodyRosiczki w Nadleśnictwie Wolsztynskupisko rosiczki okrągłolistnejstanowisko rosiczki okrągłolistnej

Oprócz rosiczki na terenie użytku ekologicznego występują stanowiska innych rzadkich i chronionych roslin: torfowiec ostrolistny, modrzewnica zwyczajna, pływacz zwyczajny, wełnianka pochwowata, żurawina błotna.

krzewinka żurawiny błotnej