Pomniki przyrody

Niektóre drzewa – nie tylko te pomnikowe – cechują się wyjątkową wolą życia, zdolnością i chęcią do dalszej wegetacji, mimo istnienia wszelkich przeciwności losu wynikających np.: z warunków siedliskowych, nabytych uszkodzeń, pochyleń itp. Mam tu na myśli brzozę rosnącą na fragmencie ceglanej ściany, wiszącą nad przepaścią sosnę zakorzenioną w spękaniu skały czy też sędziwy, pusty w środku dąb utrzymujący wielotonową koronę na kilku centymetrach żywej tkanki. Do takich niezłomnych okazów należy również bohater dzisiejszego artykułu – dąb szypułkowy rosnący w miejscowości Rębowo, w gminie Wyszogród (pow. płocki, mazowieckie). To wieś położona ok. 2,5 km na północ od Wyszogrodu, o zabudowie rozciągającej się równoleżnikowo, przecięta w połowie drogą krajową nr 50. Dąb rośnie w zachodniej części sioła, na polu uprawnym należącym do rodziny Fabianowiczów.

GPS N 52°24’47.1″ , E 20°10’39.9″

Aby trafić do dębu należy zjechać przy szkole podstawowej z DK 50 w kierunku miejscowości Ciućkowo, przejechać 700 m i przy posesji nr 52 skręcić w lewo, w drogę gruntową. Po przebyciu 200 m dotrzemy do skrzyżowania z drewnianym krzyżem, sąsiadującym z dwoma zimozielonymi krzewami.

Widoczny już wcześniej po lewej stronie dąb rośnie na skraju pola uprawnego, kilka metrów od drogi.

Drzewo mierzy w obwodzie 550 cm, wysokość okazu to 21 metrów. Dąb uzyskał status pomnika przyrody już w 1955 r., aktualna podstawa prawna do jego ochrony to Rozporządzenie nr 19 Wojewody Mazowieckiego z dnia 9.05.2007 r. w sprawie pomników przyrody położonych na terenie powiatu płockiego.

Opisywany egzemplarz posiada długi, pozbawiony gałęzi pień, który dopiero na wysokości ok. 10 metrów rozdziela się na dwa przewodniki, podtrzymujące dość szeroką, ulistnioną koronę. Niegdyś istniał jeszcze trzeci przewodnik – po jego wyłamaniu odsłonił się pokaźny ubytek dodatkowo osłabiony nadpaleniem – prawdopodobnie to miejsce zostało porażone piorunem.

Obecnie cała, wielotonowa korona trzyma się na wątłym fragmencie żywej tkanki, opierając się już od wielu lat sile wiatru, deszczu, grawitacji i innym przeciwnościom losu.

Ile jeszcze lat drzewo będzie zdolne opierać się kaprysom pogody, grzybom rozkładającym tkankę drzewną i sile ziemskiej grawitacji? Oby jak najdłużej, bo wyłamanie w miejscu uszkodzenia będzie oznaczało koniec życia dzielnego dębu ze względu na utratę całego aparatu asymilacyjnego.

Dąb z Rębowa opisał również Paweł Lenart w artykule „Pomnikowy dąb szypułkowy w Rębowie. Porażony czy podpalony?„. Zapraszam do lektury wpisu.

Bardzo często opisuję pomniki przyrody w kontekście historycznym danego miejsca – zwykle są to parki lub pojedyncze drzewa przylegające do zamków, pałaców, cmentarzy czy też uzdrowisk. Rosnące w tych miejscach wiekowe egzemplarze niejednokrotnie żyły już w czasach największej świetności zabytkowych obiektów, ich rozwoju, a nierzadko też upadku. Drzewa będące bohaterami dzisiejszego artykułu były świadkami tragicznych wydarzeń podczas II wojny światowej – bestialskiego mordu dokonanego przez hitlerowców 20 lutego 1940 r. na chorych i kalekich mieszkańcach ziemi ciechanowskiej. Miejsce pamięci otoczone pomnikowym drzewostanem znajduje się w lesie, 400 m na północ od drogi nr 60 pomiędzy Ciechanowem a Glinojeckiem; skręt w drogę leśną oznakowano drogowskazami oraz zaakcentowano pomnikiem.

GPS N 52°50’02.9″ , E 20°24’23.4″

Fragment leśnej drogi do położonego 400 m dalej parkingu jest udostępniony do ruchu, na miejscu znajduje się kilka tablic opisujących Uroczysko Ościsłowo oraz przebieg ścieżki dydaktycznej.

Naprzeciw miejsca postojowego – po drugiej stronie leśnego duktu – ma początek krótka, wykładana kostką brukową ścieżka prowadząca do miejsca pamięci. Tuż za wejściem ustawiono tablicę dydaktyczną.

Kilkanaście metrów dalej znajduje się pojedyncza mogiła oraz ogrodzony teren cmentarzyka z centralnie ustawionym pomnikiem i otoczony betonowymi krzyżami.

Teren leśnej nekropolii ocieniają wiekowe sosny, chronione są tutaj w formie powierzchniowego pomnika przyrody powołanego już w 1979 r na mocy Orzeczenia nr 73/134/79 Wojewody Ciechanowskiego z 26.04.1979 r. Tablice informujące o ustawowej ochronie terenu o powierzchni 1,93 ha znajdują się na skraju lasu, przy drodze obok parkingu.

Ochroną pomnikową objęto fragment 200 – letniego lasu sosnowego w oddziale 112f (284f) Nadleśnictwa Ciechanów, Leśnictwo Ościslowo, z udziałem dębu szypułkowego i brzozy brodawkowatej. Na miejscu ciężko doszukać się szczególnie okazałych dębów, czy też brzóz, nie brakuje grubych sosen o przeciętnych obwodach sięgających nawet 300 cm!

Cechą charakterystyczną starych sosen jest gruba, mocno spękana kora, której płaty są znacznie większe niż u młodych egzemplarzy. Najgrubsza odnaleziona przez parę treehunterów sosna mierzyła w obwodzie 309 cm.

Z tyłu za cmentarzykiem znajduje się 6. przystanek ścieżki dydaktycznej z tablicą „200 – letni drzewostan sosnowy”.

Wracając w kierunku szosy Ciechanów – Glinojeck warto zwrócić również uwagę na trzy pomnikowe dęby szypułkowe o obwodach 317, 324 i 418 cm, powołane do ochrony pomnikowej w 1979 r., tym samym aktem prawnym co opisany wyżej drzewostan sosnowy.