Pomniki przyrody

Jarząb brekinia, brzęk (Sorbus torminalis) to gatunek drzewa należący do rodziny różowatych, rosnący głównie w południowej i środkowej Europie. W Polsce jest rzadko spotykany (osiąga tu północno – wschodnią granicę zasięgu) – zwykle to pojedyncze egzemplarze rosnące w lasach mieszanych – nieprzerwanie od 1946 roku objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Odwiedzając Gołuchów bądź Dobrzycę, czyli dwa obowiązkowe punkty każdego miłośnika drzew na mapie Wielkopolski, warto poświęcić godzinę na odnalezienie trzech pomnikowych okazów jarzęba brekinii, rosnących w północnej części Lasu Taczanowskiego – stanowiącego fragment większego kompleksu Dąbrów Krotoszyńskich.

Grupę pomnikowych jarzębów brekinii należy szukać w lesie ok. 220 – 250 m na północ od drogi Taczanów – Karmin, 1.02 km w linii prostej od stacji kolejowej w Taczalinie. Najbliżej drogi znajduje się okaz o obwodzie 150 cm i wysokości 21 metrów.

GPS N 51°50′30.04″, E 17°44′30.26″

Odnajdywanie pomnikowych jarzębów w gęstwinie leśnej ułatwiała wyróżniająca się kora, tabliczki na pniach oraz charakterystyczne liście intensywnie przebarwione już wczesną jesienią.

Drugi okaz rośnie na skraju śródleśnej poręby, ok. 100 metrów od pierwszego. Mierzy w obwodzie 116 cm, wysokość drzewa ok. 22 metry.

Trzeci jarząb o charakterystycznej, mocno pochylonej sylwetce rośnie ok. 20 m od drugiego, jego obwód wynosi 144 cm.

GPS N 51°50′33.28″, E 17°44′30.86″

Grupę 3 pomnikowych jarzębów w Lesie Taczanowskim powołano do ochrony pomnikowej już w 1969 r. na mocy Decyzji NrRlop-4101-881/68 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu

Zabytkowy park przy zamku w Gołuchowie odwiedziłem i opisałem w artykule „Park – arboretum w Gołuchowie” jesienią 2014 r. Jedenaście lat później – w październiku 2025 r. z rodziną i Pawłem Lenartem ponownie spacerowałem alejami gołuchowskiego parku, obserwując co zmieniło się po ponad dekadzie od ostatniej wizyty. Jednym z celów wycieczki było zmierzenie najokazalszego drzewa rosnącego na terenie parku – arboretum, słynnego dębu szypułkowego o nazwie „Jan”. Ten pomnikowy egzemplarz rośnie ok. 180 m na północ w linii prostej od zamku, pomiędzy dwoma alejami, niedaleko mostku przerzuconego nad Ciemną.

GPS N 51°51′14.3″, E 17°55′56.6″

Pod koroną opisywanego dębu, w górnej części zbocza, ustawiono kamienną tablicę tłumaczącą pochodzenie nazwy: „Na chwałę Janowi hr. Działyńskiemu, właścicielowi rezydencji gołuchowskiej, wielkiemu miłośnikowi drzew, dębowi tu rosnącemu, nadajemy imię Jan” (2005 r.).

Dąb „Jan” posiada soliterową sylwetkę typową dla drzew rosnących na otwartym terenie – krótki, masywny pień i nisko osadzoną, szeroką na 30 m koronę.

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta z październiku 2025 r. dał wynik 553 cm (na wysokości 100 cm). W 2007 r. dąb mierzył 499 cm, a 2014 r. 540 cm. Wysokość drzewa to 25 metrów, szacunkowy wiek to 200 – 300 lat.