Pomnikowy dąb „Jan” z Gołuchowa (pow. pleszewski, wielkopolskie).

Zabytkowy park przy zamku w Gołuchowie odwiedziłem i opisałem w artykule „Park – arboretum w Gołuchowie” jesienią 2014 r. Jedenaście lat później – w październiku 2025 r. z rodziną i Pawłem Lenartem ponownie spacerowałem alejami gołuchowskiego parku, obserwując co zmieniło się po ponad dekadzie od ostatniej wizyty. Jednym z celów wycieczki było zmierzenie najokazalszego drzewa rosnącego na terenie parku – arboretum, słynnego dębu szypułkowego o nazwie „Jan”. Ten pomnikowy egzemplarz rośnie ok. 180 m na północ w linii prostej od zamku, pomiędzy dwoma alejami, niedaleko mostku przerzuconego nad Ciemną.

GPS  N 51°51′14.3″, E 17°55′56.6″

dąb Jan z Gołuchowa - widok z drugiego brzegu Ciemnejotoczenie dębu Jan z Gołuchowapomnikowy dąb Jan z Gołuchowa

Pod koroną opisywanego dębu, w górnej części zbocza, ustawiono kamienną tablicę tłumaczącą pochodzenie nazwy: „Na chwałę Janowi hr. Działyńskiemu, właścicielowi rezydencji gołuchowskiej, wielkiemu miłośnikowi drzew, dębowi tu rosnącemu, nadajemy imię Jan” (2005 r.).

dąb Jan z Gołuchowa na tle Ciemnej

pień dębu Jan i kamienna tablicagłaz przy dębie Jan z Gołuchowa

Dąb „Jan” posiada soliterową sylwetkę typową dla drzew rosnących na otwartym terenie – krótki, masywny pień i nisko osadzoną, szeroką na 30 m koronę.

dąb Jan z Gołuchowa

charakterystyczna sylwetka dębu Jan z konarami opadającymi do ziemi

Gołuchów - pień dębu Jan

pień dębu Jan z GołuchowaPaweł Lenart przy dębie Jan

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta z październiku 2025 r. dał wynik 553 cm (na wysokości 100 cm). W 2007 r. dąb mierzył 499 cm, a 2014 r. 540 cm. Wysokość drzewa to 25 metrów, szacunkowy wiek to 200 – 300 lat.

dąb Jan z Gołuchowa - pomiar obwodu pniaautor artykułu i Paweł Lenart podczas pomiaru obwodu dębu

pomiar obwodu dębu Jan z Gołuchowa

Cechą charakterystyczną opisywanego okazu są dwa długie, opadające do samej ziemi konary. dąb Jan z Gołuchowa - długie konary oparte o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - długi konar opadający ku ziemidąb Jan z Gołuchowa - długi konar oparty o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź oparta o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź podparta o ziemięjeden z konarów dębu Jan oparty o ziemięukorzeniony konar dębu Jan z Gołuchowadąb Jan z Gołuchowa - konar oparty o ziemię

Dąb „Jan” z Gołuchowa wszedł do finału konkursu Drzewo Roku 2015 i zajął piątą lokatę. Posiada status pomnika przyrody już od maja 1978 r.

Ostaniec porfirowy w pobliżu wsi Uniemyśl (gm. Lubawka, dolnośląskie).

Rozporządzeniem nr 19/94 z dnia 13 maja 1994 Wojewoda Jeleniogórski ustanowił w gminie Lubawka dwa pomniki przyrody nieożywionej. Pierwszy z nich to tzw. „Skała Śmierci” w Okrzeszynie, została opisana na tym blogu już w 2012 r. Drugi pomnik przyrody nieożywionej opisywany jako „skała porfirowa – ostaniec skalny” miał znajdować się na terenie wsi Uniemyśl, w oddziale leśnym 18a, ale ten obecnie znajduje się na obrzeżach miasta Kamienna Góra! W rejestrze RDOŚ przez wiele lat podawano oddział leśny 184a, niestety zlokalizowany poza granicami administracyjnymi gminy Lubawka. Dopiero w aktualizacji rejestru RDOŚ z 2024 r. pojawił się oddział leśny 317a,b pozwalający na odnalezienie pomnikowych skał w terenie, a wszelkie wątpliwości zostały rozwiane po opublikowaniu Uchwały nr XII/173/2025 Rady Miejskiej w Lubawce z dnia 30 października 2025 r. – podane w akcie prawnym współrzędne GPS pokrywają się z podanymi wyżej granicami pododdziałów leśnych 317 a,b.

mapa okolic Uniemyśla z lokalizacją pomnikowych skał

Chroniony ostaniec skalny znajduje się w południowej części Gór Kruczych, na stromym zboczu szczytu Pośrednia – opisywanym jako Kukawka – na zakręcie szerokiej, leśnej drogi. Aby trafić do pomnikowych skał należy jadąc od strony Chełmska Śląskiego skręcić w prawo ok. 450 m przed budynkiem Karczmy Sądowej. Droga początkowo asfaltowa za ostatnimi budynkami przechodzi w gruntową, a po 700 m dojedziemy do miejsca z mostem na strumieniu. Tam pozostawiamy pojazd silnikowy i w dalszą drogę wzdłuż potoku udajemy się pieszo bądź rowerem. Kolejnym punktem na trasie jest miejsce odpoczynku przy niewielkich stawach retencyjnych, potem dalej wzdłuż cieku wodnego, aż do miejsca gdzie droga przecina strumień i rozwidla się. Tam w prawo, w leśną drogę trawersującą strome zbocze, aż do rozwidlenia dróg za ostrym zakrętem.

rozwidlenie leśnych dróg na trasie do pomnikowych skał

Skręcamy w lewo i wygodną drogą dotrzemy do zbocza ze zrębem zupełnym, pomnikowe skały znajdują się na (jeszcze ?) skraju zrębu, tuż za zakrętem.

GPS  N 50°38’36″ , E 16°01’02″

końcowy fragment drogi do pomnikowych skał

1. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla

2. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla3. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla4. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla5. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla6. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla

Przy zwiedzaniu górnej części pomnikowych skał należy zachować daleko idącą ostrożność – stok jest bardzo stromy, a gleba obsuwa się spod stóp.

7. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla8. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla9. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla10. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla11. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla12. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla13. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla14. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla15. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla16. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla17. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla18. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla19. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla20. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla

Opisywane skały zbudowane są z ryolitów określanych w starszej literaturze jako trachity lub porfiry. Powstały w schyłkowej fazie orogenezy waryscyjskiej w okresie kulminacji aktywności wulkanicznej we wczesnym permie (ok. 299 do 273 milionów lat temu).

21. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla22. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla23. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla24. Pomnikowe skałki w pobliżu Uniemyśla