Dąb im. prof. W. Szafera z Potulic (pow. nakielski, kujawsko – pomorskie).

Dąb im. prof. Władysława Szafera to jedno z najbardziej rozpoznawalnych drzew w Polsce. Kto raz zobaczył ten okaz na żywo, rozpozna go później na każdym zdjęciu. Zanim jednak przystąpię do omówienia sylwetki tego charakterystycznego dębu, poświęcę kilka zdań na temat lokalizacji pomnikowego egzemplarza. Drzewo rośnie na zachodnim krańcu miejscowości Potulice (gm. Nakło nad Notecią, kujawsko – pomorskie), na skraju lasu, po lewej (południowej) stronie drogi z Nakła do Bydgoszczy.

GPS  N 53°07’22.3″ , E 17°40’56.3″

dąb Szafera widziany od strony drogi

Obok dębu ustawiono tablice oraz głaz z przymocowaną do niego tabliczką.

tablica przy dębie im. prof. Szaferagłaz z tablicą przy dębie im. prof. Szafera

Drzewo od 1995 r. nosi imię prof. Władysława Szafera (1886 – 1970) – wybitnego botanika, profesora UJ, dyrektora krakowskiego Ogrodu Botanicznego. Był inicjatorem powstania kilku parków narodowych oraz wielu rezerwatów i pomników przyrody.

Potulice - dąb im. prof. W. Szaferadąb im. Szafera z Potulicdąb Szafera z Potulic

Dąb im. Władysława Szafera posiada unikalny pokrój – od krótkiego pnia na wysokości 3 – 4 metrów nad ziemią odchodzą potężne konary, które na długości kilkunastu metrów rosną niemal równolegle do powierzchni terenu.

dąb Szafera widziany od wschodudąb im. prof. W. Szafera z Potulic

Do podtrzymania masywnych konarów użyto kilku podpór – nie widać ich na starszych zdjęciach, więc musiały zostać ustawione przed kilkoma laty.

podpory ogromnych konarów dębu Szaferapodpora konara dębu im. prof. W. Szaferapodpory konarów dębu im. prof. Szaferapodpora konara dębu im. prof. Szafera

Bohater dzisiejszego artykułu został pomnikiem przyrody 15.02.1955 r. na mocy Komunikatu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w sprawie uznania za pomniki przyrody. Aktualny akt prawny utrzymujący ochronę pomnikową dębu to Uchwała nr XLIV/940/2021 Rady Miejskiej w Nakle nad Notecią z dnia 23 grudnia 2021 r. w sprawie pomników przyrody na terenie gminy Nakło nad Notecią.

tabliczka na pniu dębu im. prof. W. Szafera

Obwód pomnikowego giganta zmierzony w październiku 2023 r. dał wynik 761 cm, wysokość okazu to 35 metrów, szacunkowy wiek to ok. 400 lat. Informację umieszczoną na głazie pod koroną opisywanego drzewa o jego 900 – letniej metryce można włożyć między bajki – tak starych dębów w Polsce po prostu nie ma.

pomiar obwodu dębu im. Szaferapomiar obwodu dębu im. prof. Szafera

Warto również zwrócić uwagę na ciekawie ukształtowany odziomek przypominający nogę słonia. Wrażenia potęgują dodatkowo masywne napływy korzeniowe.

Potulice - pień dębu im. prof. W. Szaferapień dębu im. prof. Szafera

Dąb Szafera  w odległej i najbliższej przeszłości przechodził wielokrotnie zabiegi pielęgnacyjne – uschnięte konary zostały obcięte, dziuple zaplombowano betonem (to pewnie dawno temu, obecnie takich zabiegów się nie praktykuje), podparto ogromne konary.

pień dębu im. prof. W. Szaferabetonowa plomba na pniu dębu im. prof. SzaferaBardzo niepokojące są rosnące na dębie owocniki żółciaka siarkowego, ten groźny grzyb chorobotwórczy powoduje intensywną brunatną zgniliznę drewna.

owocniki żółciaka siarkowego na dębie im. Szaferaowocnik żółciaka siarkowego na dębie Szafera

Imię prof. Władysława Szafera nosi również potężna, pomnikowa lipa z Broniszowa (gmina Wielopole Skrzyńskie, podkarpackie). Więcej informacji w artykule „Pomnikowa lipa z Broniszowa„.

Pomnikowe lipy przy kościele w Ryszewku (gm. Gąsawa, kujawsko – pomorskie).

Ryszewko to niewielka wieś położona w południowo – zachodniej części gminy Gąsawa (pow. żniński, kujawsko – pomorskie), przy granicy z gminą Rogowo. Cennym zabytkiem w miejscowości jest drewniany kościół pw. św. Marii Magdaleny z 2. połowy XVIII wieku. Świątynie wzniesiono w 1727 roku w stylu barokowym, z drewna sosnowego, w konstrukcji zrębowej, na kamiennej podmurówce.

GPS 52°42’23.3″N 17°45’12.7″E

kościół w Ryszewkudrewniany kościół w Ryszewkuwnętrze kościoła w Ryszewku

Na terenie otaczającym kościół rosną trzy lipy drobnolistne uznane za pomniki przyrody już w 1960 r. na mocy Komunikatu Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w sprawie uznania określonych tworów przyrody za pomniki przyrody. Aktualny akt prawny sankcjonujący ich ochronę to Rozporządzenie Nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody tworów przyrody na terenie województwa bydgoskiego.

pomnikowe lipy przy kościele w Ryszewkupomnikowa lipa nr 3 przy kościele w Ryszewku

Stan zdrowotny pomnikowych lip zostawia dużo do życzenia – wszystkie są chore, dziuplaste, a ich pnie są pełne guzów i narośli. Aktualne obwody poszczególnych lip wynoszą 496, 456, 405 cm; wysokość odpowiednio 16, 22, 25 metrów. O tym, że lipy chorują świadczy nie tylko ich wygląd zewnętrzny, ale też niewielki przyrost roczny wynoszący mniej niż 1 cm/rok. W 1991 r. obwód lip wynosił 470, 460 i 380 cm.

pomnikowa lipa nr 3 widziana z drogi

Pierwsza z pomnikowych lip rośnie tuż przy bramie wejściowej na teren kościoła. Posiada potężny ubytek po odłamanym konarze, pień w środku jest całkowicie wypróchniały.

pomnikowa lipa przy bramie kościoła w RyszewkuRyszewko - pomnikowa lipa nr 1pień pomnikowej lipy nr 1 w RyszewkuRyszewko - pień pomnikowej lipy nr 1

pnie pomnikowych lip nr 1 i 2 przy kościele w Ryszewku

Druga lipa stoi kilka metrów obok, tuż za mogiłami dawnych proboszczów. Podobnie jak pozostałe została oznaczona stosowną tabliczką.

pomnikowa lipa nr 2 w Ryszewkupień pomnikowej lipy nr 2 w Ryszewku

Trzecia lipa znajduje się przy ogrodzeniu terenu kościelnego, po przeciwnej stronie prezbiterium w stosunku do okazu nr 1.

Ryszewko - pomnikowa lipa nr 3pomnikowa lipa nr 3 w RyszewkuRyszewko - pień pomnikowej lipy nr 3pień pomnikowej lipy nr 3 w Ryszewku

pień pomnikowej lipy nr 3 na terenie kościoła w Ryszewku

Przed laty wszystkie lipy (również te niepomnikowe) przechodziły zabiegi zabezpieczające i pielęgnacyjne. Prace polegały głównie na zabezpieczeniu siatką ubytków.

przesłonięte siatką dziuple w pomnikowej lipie w Ryszewkuklamra na lipie w Ryszewku