Pomnikowy dąb „Jan” z Gołuchowa (pow. pleszewski, wielkopolskie).

Zabytkowy park przy zamku w Gołuchowie odwiedziłem i opisałem w artykule „Park – arboretum w Gołuchowie” jesienią 2014 r. Jedenaście lat później – w październiku 2025 r. z rodziną i Pawłem Lenartem ponownie spacerowałem alejami gołuchowskiego parku, obserwując co zmieniło się po ponad dekadzie od ostatniej wizyty. Jednym z celów wycieczki było zmierzenie najokazalszego drzewa rosnącego na terenie parku – arboretum, słynnego dębu szypułkowego o nazwie „Jan”. Ten pomnikowy egzemplarz rośnie ok. 180 m na północ w linii prostej od zamku, pomiędzy dwoma alejami, niedaleko mostku przerzuconego nad Ciemną.

GPS  N 51°51′14.3″, E 17°55′56.6″

dąb Jan z Gołuchowa - widok z drugiego brzegu Ciemnejotoczenie dębu Jan z Gołuchowapomnikowy dąb Jan z Gołuchowa

Pod koroną opisywanego dębu, w górnej części zbocza, ustawiono kamienną tablicę tłumaczącą pochodzenie nazwy: „Na chwałę Janowi hr. Działyńskiemu, właścicielowi rezydencji gołuchowskiej, wielkiemu miłośnikowi drzew, dębowi tu rosnącemu, nadajemy imię Jan” (2005 r.).

dąb Jan z Gołuchowa na tle Ciemnej

pień dębu Jan i kamienna tablicagłaz przy dębie Jan z Gołuchowa

Dąb „Jan” posiada soliterową sylwetkę typową dla drzew rosnących na otwartym terenie – krótki, masywny pień i nisko osadzoną, szeroką na 30 m koronę.

dąb Jan z Gołuchowa

charakterystyczna sylwetka dębu Jan z konarami opadającymi do ziemi

Gołuchów - pień dębu Jan

pień dębu Jan z GołuchowaPaweł Lenart przy dębie Jan

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta z październiku 2025 r. dał wynik 553 cm (na wysokości 100 cm). W 2007 r. dąb mierzył 499 cm, a 2014 r. 540 cm. Wysokość drzewa to 25 metrów, szacunkowy wiek to 200 – 300 lat.

dąb Jan z Gołuchowa - pomiar obwodu pniaautor artykułu i Paweł Lenart podczas pomiaru obwodu dębu

pomiar obwodu dębu Jan z Gołuchowa

Cechą charakterystyczną opisywanego okazu są dwa długie, opadające do samej ziemi konary. dąb Jan z Gołuchowa - długie konary oparte o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - długi konar opadający ku ziemidąb Jan z Gołuchowa - długi konar oparty o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź oparta o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź podparta o ziemięjeden z konarów dębu Jan oparty o ziemięukorzeniony konar dębu Jan z Gołuchowadąb Jan z Gołuchowa - konar oparty o ziemię

Dąb „Jan” z Gołuchowa wszedł do finału konkursu Drzewo Roku 2015 i zajął piątą lokatę. Posiada status pomnika przyrody już od maja 1978 r.

Głaz narzutowy Zaklęta Karczma k. Margonina (pow. chodzieski, wielkopolskie).

Duże głazy narzutowe, bądź takie o nietypowych fantazyjnych kształtach, coraz częściej są zauważane przez władze lokalne jako obiekty o walorach geoturystycznych, krajoznawczych, kulturowych, historycznych i itp., które mogą stanowić istotny element promocji gminy, powiatu lub regionu. Aby zwiększyć ich potencjał turystyczny ustawia się drogowskazy, buduje się w pobliżu eratyku wiaty (lub inne elementy zagospodarowania turystycznego), montuje tablice edukacyjne. Takie działania można zaobserwować w stosunku do dwóch opisanych w poprzednich artykułach narzutniaków (Kamień św. Wojciecha w Budziejewku, Tarcza Olbrzyma ze wsi Sokolniki), jak również w przypadku głazu o nazwie Zaklęta Karczma, leżącego niedaleko drogi nr 190, pomiędzy Próchnowem a Margoninem. Miejsce skrętu z głównej trasy zostało oznakowane drogowskazem.drogowskaz do Zaklętej Karczmy

Tuż za skrętem znajduje się wiata z tablicami informującymi o znajdujących się w okolicach atrakcjach turystycznych, w paru zdaniach została opisana również Zaklęta Karczma. Obok wiaty znajduje się miejsce do zaparkowania kilku aut, w dalszy krótki spacer udajemy się piechotą bądź rowerem.

miejsce odpoczynku w pobliżu głazu Zaklęta Karczmaopis Zaklętej Karczmy umieszczony na wiacie

Mijamy zagajnik i naszym oczom ukazuje się prostopadła do drogi miedza porośnięta kilkoma drzewami, na jej końcu leży widoczny już z tej odległości ogromny głaz. Trasa od wiaty do głazu mierzy ok. 350 m.

droga do Zaklętej Karczmyotoczenie głazu Zaklęta Karczmagłaz narzutowy Zaklęta Karczmaścieżka do głazu Zaklęta Karczma

Dobrym zwyczajem przed eksploracją każdego obiektu turystycznego jest zapoznanie się z tekstem umieszczonym na tablicy edukacyjnej. Znajdziemy w nim legendę o pochodzeniu głazu oraz informację o parametrach narzutniaka.

GPS N 52°57’13.4” , E 17°07’31.9”

tablica przy głazie Zaklęta Karczmatablica przy głazie Zaklęta Karczma

Opisywany głaz uzyskał status pomnika przyrody na mocy Orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 28 marca 1957 o uznaniu za pomniki przyrody, opublikowanego 1 czerwca 1957 r.

1. Pomnikowy głaz - Zaklęta Karczma2. Zaklęta Karczma k. Margonina

Obwód Zaklętej Karczmy (zwanej też Kamieniem Czarownicy) w zależności od wybranego źródła wynosi między 12 a 16 metrów, długość 5 – 6,5 metra, szerokość 3 – 3,4 metra, wysokość 2 – 2,5 metra. Dolna część głazu zagłębiona jest w ziemi, więc widoczny jest jego większy fragment. Objętość eratyku 26,6 m³, waga to 73,1 ton.

3. Pomnikowy eratyk - Zaklęta Karczma4. Zaklęta Karczma koło Margonina5. Głaz narzutowy Zaklęta Karczma6. Zaklęta Karczma - pomnik przyrody nieożywionej

Ze względu na olbrzymią wagę można domniemywać, że znajduje się in situ, a więc tam, gdzie został porzucony przez ostatni na tym terenie lądolód skandynawski z fazy leszczyńsko – poznańskiej zlodowacenia Wisły (północno – polskiego).

7. Zaklęta Karczma przy drodze Margonin - Próchnowo

W starszych opracowaniach (Zabytkowe głazy narzutowe na terenie Polski, cz. IV, str. 54) opisywanym materiałem budującym Zaklętą Karczmę był granit różowy, drobnoziarnisty. W nowszych dokumentach publikowanych w sieci jest mowa o gnejsie z tarczy bałtyckiej.

zbliżenie głazu Zaklęta Karczmazdjęcie powierzchni głazu Zaklęta Karczma

U podstawy głazu, od strony zachodniej widać wyryty napis: „NA PAMIĄTKĘ MOIEY MATKI / ANTONINY Z GARCZYŃSKICH / H. SKÓRZEWSKIEY / HELIODOR HRABIA SKORZEWSKI / […] WRZE. 182[…]. Jeszcze kilkanaście lat temu tekst był lepiej czytelny.

Zaklęta Karczma - ryt na głazie