Głaz narzutowy Dzik we wsi Borowina (gm. Szprotawa, lubuskie).

Do niedawna jedynym pomnikiem przyrody nieożywionej w gminie Szprotawa (pow. żagański, lubuskie) był głaz narzutowy Flins, leżący przy drodze wojewódzkiej nr 297, w pobliżu wsi Długie. Na mocy Uchwały nr XIX/116/2025 Rady Miejskiej w Szprotawie z dnia 28 marca 2025 r. do ochrony pomnikowej powołano eratyk o nazwie „Dzik”, leżący na skraju kompleksu leśnego, w zachodniej części wsi Borowina. Do głazu prowadzi droga gruntowa – na jej początku przygotowano niewielki parking z drogowskazem.

parking z drogowskazem do głazu narzutowego Dzikdrogowskaz do głazu narzutowego Dzik

Zmotoryzowani turyści dalszą drogę (ok. 900 m) muszą pokonać pieszo, przy średnim tempie to raptem 15 minut spaceru w jedną stronę. Narzutniak jest schowany w zaroślach, jego odnalezienie ułatwi nam ustawiona w pobliżu tablica z opisem geologicznej ciekawostki.

GPS N 51°37’50.1″ , E 15°33’33.8″

końcowy fragment drogi go głazu Dziktablica przy głazie narzutowym Dzik

treść tablicy przy głazie narzutowym Dzik

Po zapoznaniu się z treścią kolorowej planszy posiadamy już dostateczną wiedzę, by bliżej przyjrzeć się pomnikowemu głazowi. Przy odrobinie wyobraźni sylwetka eratyku może rzeczywiście przypominać zarys dzika, stąd propozycja jego nazwy.

Borowina - głaz narzutowy Dzik

Borowina - głaz Dzik

Wymiary głazu Dzik są następujące: wysokość to 130 cm, długość/szerokość to 210/100 cm, obwód mierzony przy gruncie to 550 cm.

Borowina - pomnikowy eratyk o nazwie DzikBorowina - pomnikowy głaz o nazwie Dzik

Głaz Dzik został przywleczony przez lądolód skandynawski podczas zlodowacenia środkowopolskiego (stadiał Warty), ok. 150 tys. lat temu. Nie da się określić czy położenie głazu jest pierwotne, czy też został przesunięty z pola uprawnego na granicę lasu.

autor przy głazie narzutowym Dzikautor przy pomnikowym głazie Dzik

Niezwykle ciekawy jest skład petrograficzny pomnikowego narzutniaka: w przeważającej części to granitowa skała z żyłami różnokolorowych kwarców.

powierzchnia pomnikowego głazu Dzikpowierzchnia głazu Dzik z Borowinypowierzchnia pomnikowego eratyku Dzikpowierzchnia eratyku DzikPo stronie południowej głazu można wypatrzyć ksenolit – podłużny fragment ciemnej skały obcy dla typowego składu granitu.

głaz narzutowy Dzik z widocznym ksenolitemgłaz Dzik - widoczny fragment ksenolitu

Na koniec warto pochwalić zagospodarowanie turystyczne pomnikowego obiektu – już w chwili uprawomocniania się Uchwały teren wokół „Dzika” został pozbawiony krzaków, ustawiono tablicę z merytoryczną treścią i oznakowaniem pomnika przyrody oraz przygotowano niewielki parking z drogowskazem. Gratulacje! Doskonała praca warta uznania i naśladowania.

Park w Kiełpinie (m. Zielona Góra, lubuskie).

W województwie lubuskim znajdują się dwie miejscowości o nazwie Kiełpin: pierwsza zlokalizowana jest pod Gorzowem Wielkopolskim, w gminie Deszczno (została opisana w tym artykule), druga jest obecnie częścią Zielonej Góry, w jej południowej części. W obu możemy podziwiać pomnikowe dęby: w gminie Deszczno to tylko 3 okazy, ale cechujące się potężnymi obwodami pni, w zielonogórskim Kiełpinie rośnie 7 pomnikowych egzemplarzy Quercus robur, jednak zdecydowanie chudszych. Tworzą one część szpaleru biegnącego wzdłuż zachodniego ogrodzenia parku i są dobrze widoczne (szczególnie po sezonie wegetacyjnym) z drogi nr 279 prowadzącej z Ochli.

1. Pomnikowe dęby w Kiełpinie2. Kiełpin - pomnikowe dęby

Grupę 7 pomnikowych dębów w Kiełpinie powołano do ochrony pomnikowej pod koniec grudnia 1976 r., aktualną podstawę prawną stanowi Rozporządzenie nr 34 Wojewody Lubuskiego z dnia 19 maja 2006 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody.

Kiełczyn - okazały dąb w parku3. Dąb z parku w Kiełpinie4. Początek szpaleru z pomnikowymi dębami5. Pień pomnikowego dębu z Kiełpina6. Kiełpin - fragment parku z pomnikowymi dębami

Nie wszystkie dęby rosnące wzdłuż granicy parku uzyskały status pomnika przyrody, wybór chronionych drzew jest co najmniej zastanawiający. Okazały dąb rosnący w pasie drogowym nie jest pomnikiem przyrody, sąsiadujący z nim za płotem też nie (choć na to w pełni zasługuje), kolejny jest, następny nie… Być może w latach 70 – tych XX w. sprawa wyglądała inaczej, ale można było to skorygować Rozporządzeniem z 2006 r. Jedynym ułatwieniem w poszukiwaniu pomnikowych egzemplarzy są zawieszone na dębach tabliczki, kierowanie się intuicją tutaj się nie sprawdza.

7. Kiełpin - pomnikowe dęby przy parkowej altanie8. Park w Kiełpinie - uschnięty pomnikowy dąb9. Park w Kiełpinie - pień uschniętego dębu10. Uschnięty pomnikowy dąb z parku w Kiełpinie

Niestety, nie wszystkie dęby w pomnikowej grupie charakteryzują się zadowalającą zdrowotnością. Część jest całkowicie lub fragmentarycznie uschnięta, większość przejawia oznaki różnych chorób, widoczne są listwy piorunowe. Największym problemem dla drzew parkowych jest powtarzająca się w ostatnich latach susza, obejmująca cały region województwa lubuskiego.

11. Park w Kiełpinie - pomnikowe dęby w okolicach altany12. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu

13. Park w Kiełpinie - pień okazałego pomnikowego dębu14. Kiełpin - pomnikowe dęby za altaną15. Park w Kiełpinie - szpaler z pomnikowymi dębami

Obwody pomnikowych dębów wynoszą 371, 374, 487, 415, 427, 383, 424 cm, wysokość drzew od 10 do 26 metrów, szacunkowy wiek 150 – 250 lat.

16. Park w Kiełpinie - tabliczka na pomnikowym dębie17. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu18. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu z listwą piorunową19. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu w końcowej części szpaleru20. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu21. Park w Kiełpinie - pnie pomnikowych dębów22. Park w Kiełpinie - pomnikowy dąb rosnący w narożniku parku23. Park w Kiełpinie - pień pomnikowego dębu rosnącego w narożniku parku

Jeszcze kilka zdań o samym parku – założenie o charakterze krajobrazowym powstało w XIX w., obecnie to niewiele ponad hektar terenu zielonego. Na przełomie 2017 i 2018 r. park za 2 mln zł przeszedł gruntowną rewitalizację: wycięto samosiejki, odtworzono alejki i stawy, wybudowano mostki, altany, ustawiono tablice dydaktyczne i elementy pasieki.

Kiełczyn - alejka parkowa wzdłuż stawuKiełczyn - fragment parkuKiełczyn - pasieka w parku

Przykry widok stanowi duża liczba uschniętych drzew – powód to wspomniana wyżej powtarzająca się niemal co roku susza.

Kiełczyn - uschnięte drzewa w parku