Płaski Kamień k. Osolina (gm. Oborniki Śląskie, dolnośląskie).

Na mocy Uchwały nr XLII/338/21 Rady Miejskiej w Obornikach Śląskich z dnia 25 listopada 2021 r. do szacownego grona dolnośląskich pomników przyrody nieożywionej dołączył głaz narzutowy leżący w oddz. 228k Nadleśnictwa Oborniki Śląskie (leśnictwo Cieplice). I choć eratyk zlokalizowany jest raptem 200 m od końca ul. Modrzewiowej w Osolinie, to administracyjnie leży na terenie działki ewidencyjnej nr 511/228 wsi Wielka Lipa – Osola (gmina Oborniki Śląskie, pow. trzebnicki, dolnośląskie). Do pomnikowego głazu można również trafić z szosy 342, skręcając w pierwszą drogę leśną odchodzącą w prawo (na zachód) po opuszczeniu Osolina.

GPS N 51°20′10.9″, E 16°50′35″pomnikowy eratyk Płaski Kamień

Cytowana wyżej Uchwała ustanowiła również oficjalną nazwę dla pomnikowego głazu – Płaski Kamień, nawiązuje ona wprost do jego kształtu.pomnikowy głaz koło Osolina

Opisywany eratyk leży kilkanaście metrów od skrzyżowania leśnych dróg, 200 m na południe od czerwonego szlaku turystycznego, na miejscu praktycznie pozbawionym drzew – tym samym jest dobrze widoczny w terenie, mimo niewielkiej wysokości. Jedynie w lecie może być przysłaniany przez krzaki lub wysoką trawę.

otoczenie Płaskiego KamieniaPłaski Kamień k. Osolinagłaz narzutowy Płaski Kamień

Obwód pomnikowego narzutniaka wynosi 12,25 m; wymiary: 4,64 m x 2,90 m x 1,01 m. Jak każdy eratyk został przywleczony w plejstocenie przez lądolód skandynawski.

pomnikowy głaz narzutowy Płaski Kamieńpomnik przyrody nieożywionej Płaski Kamieńpomnikowy eratyk w gminie Oborniki Śląskie

Materiałem budującym głaz jest szary granit skandynawski.

zbliżenie powierzchni Płaskiego Kamieniapowierzchnia Płaskiego Kamienia

Pomnikowy głaz został prawidłowo oznakowany stosowną tabliczką, przymocowaną do drewnianego kołka.

tabliczka przed Płaskim Kamieniem

O pozostałych pomnikach przyrody w gminie można poczytać w artykule „Pomniki przyrody w gminie Oborniki Śląskie„.

Źródło Tarnówki (Dzdzenicy) w Domaniewicach (gm. Wolbrom, małopolskie).

Zgodnie z definicją źródła są to naturalne, skoncentrowane, samoczynne wypływy wód podziemnych na powierzchnię terenu. W Polsce występują we wszystkich regionach geograficznych, jednak najliczniej na obszarach wyżynnych i górskich, zbudowanych ze skał węglanowych. Źródła, w odczuciu społecznym, dostarczają wody wysokiej jakości, określenie „woda źródlana” stanowi często synonim wody czystej, czasem wręcz uzdrawiającej. Z tego tytułu od zawsze istniała naturalna potrzeba ochrony źródeł, ujęć wodnych, studni itp. Obowiązująca obecnie Ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. (oraz poprzednia z 1991 r.) dopuszcza ochronę źródeł w formie pomnika przyrody. Na obszarze Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej znajduje się wiele krynic objętych ochroną pomnikową, w samym powiecie olkuskim istnieje 6 pomnikowych źródeł. Jednym z najlepiej zachowanych naturalnych wypływów wód podziemnych na całym obszarze Jury jest stanowisko w Czarnym Lesie, na terenie wsi Domaniewice. Aby do niego trafić należy we wschodniej części Domaniewic skręcić w drogę oznaczoną na skrzyżowaniu drogowskazem „Dolina Wodącej”, po ok. 2,2 km jazdy w kierunku północnym docieramy na skraj lasu, tam w prawo i po 100 m znajdziemy miejsce odpoczynku z tablicą informacyjną.

GPS  N 50°24′50.7″, E 19°40′11.2″

miejsce odpoczynku przy źródle Tarnówkitablica przy źródle Tarnówki

Kilka metrów dalej przygotowano schody z barierką ułatwiające zejście do niszy źródłowej.

źródło potoku Tarnówka pomnik przyrody nieożywionej - źródło Tarnówkiźródło potoku Dzdzenicapomnikowe źródło potoku Tarnówkanisza źródliskowa potoku Dzdzenica

Z niszy wypływa woda o temperaturze 8 – 9°C, mineralizacja 300 mg/l, pH 7,4; wydajność źródła 10 – 25 l/s. Warstwę wodonośną stanowią górnojurajskie wapienie skaliste (malm).

nisza źródłowa potoku Tarnówkaźródło Tarnówki - miejsce wypływu wody

W wodach źródlanych skupia się duża populacja zimnolubnych form organizmów reliktowych o nazwie wypławek alpejski.

tablica przy źródle Dzdzenicy

Tarnówka (Sączenica, Dzdzenica, Struga z pod Domaniewic) jest potokiem o długości 13 km; w miejscowości Golczowice wpada do Białej Przemszy, ta łączy się z Czarną Przemszą tworząc Przemszę, która jest dopływem Wisły.

potok Tarnówka dwa metry poniżej źródłapotok Tarnówka (Dzdzenica)