Głaz narzutowy Dzik we wsi Borowina (gm. Szprotawa, lubuskie).

Do niedawna jedynym pomnikiem przyrody nieożywionej w gminie Szprotawa (pow. żagański, lubuskie) był głaz narzutowy Flins, leżący przy drodze wojewódzkiej nr 297, w pobliżu wsi Długie. Na mocy Uchwały nr XIX/116/2025 Rady Miejskiej w Szprotawie z dnia 28 marca 2025 r. do ochrony pomnikowej powołano eratyk o nazwie „Dzik”, leżący na skraju kompleksu leśnego, w zachodniej części wsi Borowina. Do głazu prowadzi droga gruntowa – na jej początku przygotowano niewielki parking z drogowskazem.

parking z drogowskazem do głazu narzutowego Dzikdrogowskaz do głazu narzutowego Dzik

Zmotoryzowani turyści dalszą drogę (ok. 900 m) muszą pokonać pieszo, przy średnim tempie to raptem 15 minut spaceru w jedną stronę. Narzutniak jest schowany w zaroślach, jego odnalezienie ułatwi nam ustawiona w pobliżu tablica z opisem geologicznej ciekawostki.

GPS N 51°37’50.1″ , E 15°33’33.8″

końcowy fragment drogi go głazu Dziktablica przy głazie narzutowym Dzik

treść tablicy przy głazie narzutowym Dzik

Po zapoznaniu się z treścią kolorowej planszy posiadamy już dostateczną wiedzę, by bliżej przyjrzeć się pomnikowemu głazowi. Przy odrobinie wyobraźni sylwetka eratyku może rzeczywiście przypominać zarys dzika, stąd propozycja jego nazwy.

Borowina - głaz narzutowy Dzik

Borowina - głaz Dzik

Wymiary głazu Dzik są następujące: wysokość to 130 cm, długość/szerokość to 210/100 cm, obwód mierzony przy gruncie to 550 cm.

Borowina - pomnikowy eratyk o nazwie DzikBorowina - pomnikowy głaz o nazwie Dzik

Głaz Dzik został przywleczony przez lądolód skandynawski podczas zlodowacenia środkowopolskiego (stadiał Warty), ok. 150 tys. lat temu. Nie da się określić czy położenie głazu jest pierwotne, czy też został przesunięty z pola uprawnego na granicę lasu.

autor przy głazie narzutowym Dzikautor przy pomnikowym głazie Dzik

Niezwykle ciekawy jest skład petrograficzny pomnikowego narzutniaka: w przeważającej części to granitowa skała z żyłami różnokolorowych kwarców.

powierzchnia pomnikowego głazu Dzikpowierzchnia głazu Dzik z Borowinypowierzchnia pomnikowego eratyku Dzikpowierzchnia eratyku DzikPo stronie południowej głazu można wypatrzyć ksenolit – podłużny fragment ciemnej skały obcy dla typowego składu granitu.

głaz narzutowy Dzik z widocznym ksenolitemgłaz Dzik - widoczny fragment ksenolitu

Na koniec warto pochwalić zagospodarowanie turystyczne pomnikowego obiektu – już w chwili uprawomocniania się Uchwały teren wokół „Dzika” został pozbawiony krzaków, ustawiono tablicę z merytoryczną treścią i oznakowaniem pomnika przyrody oraz przygotowano niewielki parking z drogowskazem. Gratulacje! Doskonała praca warta uznania i naśladowania.

Wydmy Liszyńskie (gm. Słupno, mazowieckie).

Przeciętnemu czytelnikowi wydmy kojarzą saharyjskim piaskiem, który pchany przez wiatr formuje pagóry o różnej wielkości i kształcie. Ruchome wydmy można obserwować również w Polsce, te najbardziej znane znajdują się na terenie Słowińskiego Parku Narodowego (woj. pomorskie). Duże obszary wydm śródlądowych są charakterystyczne dla równin Polski środkowej. Powstały po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia (12000 – 10000 lat temu) z piaszczystych form polodowcowych (sandrów, ozów, teras akumulacyjnych, itp.). Obecnie najczęściej porośnięte są roślinnością i należą do wydm ustalonych (nieruchomych). Z punktu widzenia form ochrony przyrody wydmy śródlądowe chronione są w parkach narodowych (np. Kampinoski PN), parkach krajobrazowych, a bardzo rzadko w postaci pomnika przyrody. Jeden z nielicznych o nazwie „Wydmy Liszyńskie” w możemy podziwiać w województwie mazowieckim, w gminie Słupno (pow. płocki).

GPS N 52°29’36.6″ , E 19°47’37.1″1. Wydmy Liszyńskie2. Wydmy Liszyńskie

Opisywane geostanowisko znajduje się po północnej stronie drogi biegnącej przez wieś Liszyno (ul. Jagiellońska), przy skrzyżowaniu z ul. Pogodną. Chroniony w formie pomnika przyrody obszar zajmuje 0,28 ha. Znaczna część tego terenu porośnięta jest lasem sosnowym, jednak najciekawszy fragment znajduje się na jego obrzeżu – tu bowiem została odsłonięta gleba kopalna zakumulowana przez wiatr po ustąpieniu lodowca.

3. Wydmy Liszyńskie4. Wydmy Liszyńskie

5. Wydmy Liszyńskie6. Wydmy Liszyńskie

7. Wydmy Liszyńskie8. Wydmy Liszyńskie

Odsłoniętą część wydmy porasta roślinność sucholubna (różne gatunki traw, kocanki piaskowe). Zastanawiające są liczne kopczyki piaskowe utworzone prawdopodobnie przez owady.

9. Roślinność sucholubna na Wydmach Liszyńskich10. Roślinność sucholubna na Wydmach Liszyńskich11. Roślinność sucholubna na Wydmach Liszyńskich12. Wydmy Liszyńskie - kopczyki z piasku13. Wydmy Liszyńskie - kopczyki z piasku

Wydmy Liszyńskie uzyskały status pomnika przyrody na mocy Orzeczenia nr 89 Wicewojewody Płockiego z dnia 27 grudnia 1983 r. o uznaniu za pomnik przyrody, obowiązujący akt prawny zapewniający im ochronę to Uchwała nr 248/XL/21 Rady Gminy Słupno z dnia 16 września 2021 r. w sprawie pomników przyrody na terenie Gminy Słupno.