Pomniki przyrody

Szukając inspiracji do kolejnych wypraw dendrologicznych najczęściej posiłkuję się siecią internetową (np.: mapa GDOŚ, Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych), tu zwykle mamy do czynienia z najbardziej aktualnymi informacjami. Z publikacji książkowych należy wymienić kultową już pozycję Cezarego Pacyniaka „Najstarsze drzewa w Polsce” z 1992 r. oraz znacznie bardziej aktualny album „Drzewa Polski” z 2016 r. Czasem jednak wystarczy kilka lat, ba! jedna wichura, by całkowicie odmienić wygląd drzewa lub jego otoczenie. Z taką sytuacją miałem do czynienia gdy wraz z Pawłem Lenartem dojechaliśmy do olbrzymiego dębu z w Pieczyskach Iłowskich – pokrój drzewa i jego aktualne otoczenie wzbudziły wątpliwości, czy na pewno trafiliśmy do właściwego okazu.

Widoczne powyżej zdjęcie pochodzi z Geoserwisu GDOŚ (większość zdjęć zamieszczonych w tym serwisie wykonano w 2015 r.), podobną fotografię znajdziemy w albumie „Drzewa Polski”. Widoczny jest piękny egzemplarz dębu rosnący na otwartej przestrzeni, z szeroką, dobrze rozwiniętą koroną. Tymczasem zastaliśmy dąb z ogromnymi ubytkami w pniu, z mocno zredukowaną koroną i wyraźnymi śladami pracy arborystów, dokonujących próby uratowania drzewa. Ponadto drzewo rosło na przydrożnej skarpie, obok parceli otoczonej wysokim płotem.

Szybki wgląd w doniesienia prasowe umieszczone w internecie rozwiał nasze wątpliwości – opisywany dąb w Pieczyskach Iłowskich w sierpniu 2022 r. utracił olbrzymi konar, a na wskutek wichury w październiku tego samego roku ponownie doznał znacznych uszkodzeń. Już po pierwszym incydencie do pracy wkroczyli arboryści. Odciążono koronę poprzez jej znaczną redukcję, dokonano wiązań linowych. Aby uniknąć rozczepienia pnia wykonano dwa odwierty, a dziuple zabezpieczono siatką.

Dąb w Pieczyskach Iłowskich (gmina Iłów, pow. sochaczewski, mazowieckie) posiada od 1980 r. status pomnika przyrody. Ma mapie Googla opisany jest jako Wielki dąb im. Powstańców Warszawy. Aby trafić do pomnikowego okazu należy z drogi nr 50 z Sochaczewa do Płońska skręcić w drogę 575 do Płocka, następnie po przejechaniu miejscowości Januszew i Arciechów we wsi Łady jedziemy dalej na zachód w kierunku wsi Pieczyska Łowickie i Pieczyska Iłowskie. Opisywany w dzisiejszym artykule pomnikowy egzemplarz rośnie tuż przy drodze, obok posesji nr 5.

GPS N 52°22’25.7″ , E 20°01’46.2″

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta pod koniec maja 2025 r. dał wynik 780 cm, wysokość dębu to ok. 22 metry, szacunkowy wiek 350 – 400 lat.

Więcej zdjęć i szerszy opis drzewa znajduje się na blogu Pawła Lenarta, zapraszam do lektury artykułu „Pomnikowy dąb szypułkowy w Pieczyskach Iłowskich. Ciężko doświadczony przez życie„.

Ciekawostki dendrologiczne gminy Brochów (pow. sochaczewski, mazowieckie) nie kończą się na opisanej w poprzednim artykule Kromnowskiej Topoli – ogromnego drzewa o obwodzie aż 838 cm. W rejestrze GDOŚ figuruje 11 pomnikowych drzew rosnących na terenie gminy Brochów, najciekawsze zgrupowanie znajduje się w nadwiślańskiej wsi Śladów. Rośnie tu kilka pomnikowych drzew – głównie dębów – a najgrubszym i najbardziej znanym jest dąb „Obrońca”. Drzewo to zlokalizowane jest na prywatnej posesji nr 55, zamieszkiwanej przez rodzinę Tempczyków.

GPS N 52°22’41.8″ , E 20°17’49.8″

Nazwa pomnikowego okazu nawiązuje do tragicznych wydarzeń z września 1939 r., gdy żołnierze Wehrmachtu dokonali masowego mordu na polskich jeńcach wojennych oraz cywilach. Hitlerowcy podpalili również wieś. Szybko rozprzestrzeniający się żywioł został zatrzymany przez ogromne, nasiąknięte wilgocią drzewo, dzięki czemu udało się uratować stary drewniany dom, stojący nadal na posesji Tempczyków. Ślady tamtego pożaru są widoczne na pniu „Obrońcy” od strony wschodniej.

Dąb „Obrońca” ze Śladowa posiada status pomnika przyrody na mocy Rozporządzenia Nr 18 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009 r. Ze względu na rozmiar dębu oraz niezwykłą historię z nim związaną drzewo zostało zgłoszone do konkursu Drzewo Roku i w 2021 r. uzyskało trzecie miejsce.

Obwód pnia „Obrońcy” to 695 cm, wysokość drzewa 20 metrów, szacunkowy wiek to 300 – 350 lat. Stan zdrowotny można uznać za zadowalający. Drzewo zostało oznakowane stosowną tabliczką.

W koronie tego niezwykłego dębu swoje gniazdo uwiła rodzina bocianów białych.

400 m na zachód od „Obrońcy”, przy posesji nr 65 znajduje się drugi z pomnikowy okaz o nazwie „Dąb Jagiełły”.

GPS N 52°22’44.2″ , E 20°17’31.4″

Dąb posiada masywny pień, który na wysokości ok. 5 metrów rozwidla się na 3 potężne przewodniki. Pomiar obwodu dał wynik 535 cm, wysokość drzewa to 20 metrów.

Nieco dalej na zachód, przy wjeździe na teren posesji nr 67 rośnie bezimienny, pomnikowy dąb o obwodzie 374 cm i wysokości 20 metrów.

GPS N 52°22’44.8″ , E 20°17’28.4″

40 metrów na północ od drogi nr 575, tuż za granicą wsi Śladów, na łące leżącej na terenie administracyjnym wsi Przęsławice, rośnie pomnikowy okaz o nazwie „Dąb Pradziadka”.

GPS N 52°22’44.9″ , E 20°14’34.8″

Jego pień o obwodzie 415 cm z jednej strony wygląda zdrowo, zaś z przeciwnej widoczny jest spory, podłużny ubytek oraz rozległa listwa piorunowa.

Więcej na temat dębów rosnących we wsi Śladów można poczytać na blogu Pawła Lenarta, w pierwszym artykule opisał Obrońcę, a w drugim pozostałe drzewa w tej wsi. Zapraszam do lektury.

Pomnikowy dąb w Pieczyskach Iłowskich (gmina Iłów, mazowieckie).

Pomnikowe dęby ze Śladowa (gm. Brochów, mazowieckie).