Pomniki przyrody w Przejęsławiu (gm. Osiecznica).

Przejęsław to wieś w gminie Osiecznica (woj. dolnośląskie) położona w Borach Dolnosląskich, po obu stronach rzeki Kwisy. Czysta rzeka i duże kompleksy leśne to główne atuty przyrodnicze wsi. Nad Kwisą rośnie wiele okazałych dębów, jednak te o statusie pomników przyrody rosną poza asfaltowymi drogami i ich odnalezienie wymaga nieco wysiłku.

Przegląd pomnikowych drzew rosnących w granicach administracyjnych Przejęsławia zaczniemy od południowego krańca wsi. W pobliżu posesji nr 88 na prawym brzegu Kwisy, rośnie pomnikowy dąb szypułkowy „Junak”.

GPS N 51°21′19.95″ , E 15°25′29.36″

Okaz mierzy w pierśnicy 390 cm, wysokość dębu 24 metry.

Również na prawym brzegu Kwisy, po prawej stronie szerokiej leśnej drogi (znakowana ścieżka rowerowa) z Przejęsławia w kierunku Ławszowej, leży powalony pomnikowy świerk pospolity „Basior” o obwodzie 330 cm. W niektórych wykazach podawana jest błędna lokalizacja pomiędzy Przejęsławem a Kliczkowem.

Pozostałe pomnikowe dęby rosną na północnym krańcu wsi, w promieniu kilkuset metrów od komina byłej papierni (obecnie teren elektrowni wodnej).

600 m na północ od komina, w oddziale leśnym położonym wyspowo pośród pól uprawnych, rośnie dąb szypułkowy „Olgierd”.

GPS N 51°22′38.75″ , E 15°25′31.72″

Obwód pnia wynosi 400 cm, wysokość drzewa 20 metrów.

Przechodząc na drugą stronę Kwisy przez tamę elektrowni, dotrzemy do kolejnych pomnikowych drzew. Kierując się na wschód mijamy rosnący na skarpie okazały dąb.

Nieco dalej, w widłach leśnych dróg, można podziwiać pomnikowy dąb szypułkowy „UNESCO”.

GPS N 51°22′20.75″ , E 15°25′58.23″

Okaz mierzy 485 cm w pierśnicy, wysokość drzewa ok. 20 metrów.

Kierując się leśną drogą w kierunku Ławszowej (na północ) dotrzemy do rosnących na skraju polany 2 dębów „ONZ”.

GPS N 51°22′35.85″ , E 15°25′52.23″

Dęby mierzą ponad 415 cm w obwodzie, szacowany wiek 300 lat.

Po przeciwnej stronie tej rozległej polany rosną kolejne pomnikowe dęby, ale już w granicach administracyjnych Ławszowej. Omówię je szczegółowo w kolejnym artykule.

Stanowisko plioceńskiej flory liściowej k. Ruszowa.

Bogate złoża gliny (mioceńskich iłów) od dawna były eksploatowane w okolicach Ruszowa i Gozdnicy. Na pocz. XVIII w. wytwarzano z niej ceramikę użytkową, później cegły, dachówki i ceramikę budowlaną. Po II wojnie światowej okoliczne fabryki połączono w Gozdnickie Zakłady Ceramiki Budowlanej, potem (1970 r.) w Lubuskie Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej, będące w tym czasie jednymi z największych w tej branży w Polsce. Obecnie tylko zakład w Gozdnicy eksploatuje i przetwarza tutejsze złoża, pozostałe popadły w ruinę, a miejsca wydobycia gliny porastają lasem.

Jedno z wyrobisk w pobliżu Ruszowa, dostarczające niegdyś surowiec do cegielni w Kościelnej Wsi, zostało objęte ochroną pomnikową. Po samej cegielni pozostał tylko wysoki komin, fundamenty hal i nasyp kolejki wąskotorowej.

W pobliżu, w lesie ukryte są wyrobiska rozciągnięte na powierzchni ok. 2 ha (z otuliną 8 ha) i głębokości kilkunastu metrów.

GPS N 51°25′12.85″ , E 15°10′14.66″

Jeszcze podczas eksploatacji i późniejszym czasie tutejsze warstwy sedymentacyjne były przedmiotem badań naukowych (od 1965 r.). W profilu wyróżnia się pokład węgla brunatnego „Henryk”, wyżej warstwa serii poznańskiej, serii Gozdnicy i osady czwartorzędowe. Niestety po latach od zaprzestania eksploatacji profile zarosły lub uległy rozmyciu wodami opadowymi.

W osadach serii Gozdnicy wykryto bogaty materiał paleobotaniczny obejmujący 51 taksonów z 27 rodzajów. Przebadany materiał zawierał kopalne szczątki grzybów, mchów, widłaków, paproci wodnych, drzew iglastych i okrytonasiennych (w postaci owocników, zarodników, kwiatostanów, liści, owoców i nasion). Wiek kopalnych szczątków datuje się na miocen – pliocen górny. Stanowisko liściowej flory plioceńskiej w Ruszowie posiada rangę krajową i jest notowane w literaturze międzynarodowej.

Oczywiście zbłąkany tu turysta nie będzie grzebał w osadach w poszukiwaniu drobnych skamieniałości (jest to niedozwolone w miejscu chronionym jako pomnik przyrody). Równie ciekawe są współczesne ciekawostki przyrodnicze, a do takich należą gliniaste kałuże, w których zwierzęta zażywają kąpieli błotnych. 

W zagłębieniach wyrobiska wykształciła się flora typowa dla stanowisk bagiennych. Odnotowano występowanie rosiczki i bagna zwyczajnego.

Pomniki przyrody ożywionej w gminie Węgliniec opisałem w artykule „Pomniki przyrody w gminie Węgliniec„.