Pomniki przyrody w Kargowej (pow. zielonogórski, lubuskie).

Kargowa to miasto w powiecie zielonogórskim położone przy granicy z województwem wielkopolskim. Miejscowość leży przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 32 (odcinek Sulechów – Wolsztyn) z drogami wojewódzkimi nr 313 i nr 314. Przejeżdżając przez Kargową możemy podziwiać 2 piękne murale, w tym jeden z wizerunkiem aktora Macieja Kozłowskiego, urodzonego i mieszkającego w tym mieście do 12 roku życia.

Kargowa - mural na bloku mieszkalnymKargowa - mural z wizerunkiem M. Kozłowskiego

Niemal naprzeciw bloków z muralami znajduje się zabytkowy park o powierzchni 6.5 ha, przylegający do barokowego pałacu z XVIII w. Pałac stanowi własność prywatną i nie można go zwiedzać, park zaś należy do gminy i należy się po nim obowiązkowo przespacerować.

pałac w Kargowejmostek w parku przypałacowym w Kargowej

Perełką dendrologiczną parku w Kargowej jest buk pospolity w odmianie czerwonolistnej – jest jednym z najgrubszych jednopniowych przedstawicieli tego gatunku, rosnących na terenie Polski.

pomnikowy buk rosnący w parku w KargowejKargowa - pomnikowy buk

Drzewo ustanowiono pomnikiem przyrody całkiem niedawno, bo 25 czerwca 2018 roku.

pień pomnikowego buka z Kargowej

Istnieją pewne rozbieżności dotyczące oficjalnego obwodu tego ogromnego buka, wynikające z różnego sposobu pomiaru nieregularnego i guzowatego pnia. Obwód zmierzony na wysokości pierśnicy (czyli 130 cm) wynosi 730 cm (przy ziemi przekracza 9 m), co czyni go najgrubszym okazem buka w kraju. Jednak autorzy książki „Drzewa Polski” stosując się do ścisłych zasad dendrometrii uznali, że prawidłowego pomiaru obwodu należy dokonać na wysokości 0,4 m i w tym miejscu liczy on 685 cm.

Kargowa - pień pomnikowego bukaogromny pień pomnikowego buka z Kargowej

Wysokość buka to 30 metrów, szacunkowy wiek 250 lat (wg danych gminy nawet 300 – 400 lat.

park w Kargowej - pień pomnikowego buka

Mimo nadpalonego i częściowo wypróchniałego pnia od strony północnej drzewo charakteryzuje się dobrym stanem zdrowotnym.

uszkodzona część pnia pomnikowego buka z Kargowej

W starodrzewiu parku w Kargowej można odnaleźć kilka innych okazałych buków, jednak nie dorównują wielkością temu pomnikowemu.

park w Kargowej - okazały bukKargowa - okazały buk

Bardzo cenne i niezwykle malownicze są aleje złożone z sędziwych grabów pospolitych. Wspominał o nich Cezary Pacyniak w książce „Najstarsze drzewa Polski” z 1992 r. Bez wątpienia powinny dołączyć do kargowskich pomników przyrody.

Kargowa - aleja grabowaKargowa - aleja złożona ze starych grabów

Na terenie miasta znajduje się jeszcze jedno pomnikowe drzewo, jest nim dąb szypułkowy rosnący na polu w północnej części Kargowej, niedaleko fermy trzody chlewnej.

GPS  N 52°04’43.0″ , E 15°52’08.4″

Kargowa - niemal całkowicie uschnięty pomnikowy dąbKargowa - pomnikowy dąbKargowa - usychający pomnikowy dąb

Drzewo mierzy w obwodzie 625 cm, wysokość okazu ok. 22 metry. Jak widać na załączonych zdjęciach koronę charakteryzuje niemal całkowity posusz, bez wątpienia pomnikowy dąb umiera.

pomnikowy dąb w KargowejKargowa - pień pomnikowego dębu

Stanowiska pomnikowej winorośli we wsi Łaz (gm. Zabór, lubuskie).

Uprawa winorośli w szeroko rozumianych okolicach Zielonej Góry ma długą tradycję i sięga XII w. Postępująca kolonizacja i chrystianizacja tych ziem powodowała konieczność dostarczenia wina do celów liturgicznych. Wahania klimatu na przestrzeni wieków miały decydujący wpływ na rozwój lub upadek ówczesnych winnic. Według przekazów historycznych w 1800 r. w powiecie Zielona Góra istniało 1500 ha ziemi obsadzonych winoroślą. Regres winiarstwa na tym obszarze rozpoczął się we wczesnych latach XX w. i prawie całkowicie zamarł po II wojnie światowej. O dawnej świetności lubuskiego winiarstwa przypominały nazwy miejscowe (np. Park Winny w Zielonej Górze) lub zabytkowa, XVIII w. wieża winiarska z Budachowa (okolice Krosna Odrzańskiego) znajdująca się w Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze – Ochli.

Park Winny w Zielonej Górzewinnica przy Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze - Ochliwieża winiarska przy Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze - Ochli

Ponowne zainteresowanie zakładaniem winnic miało miejsce na przełomie XX i XXI w. i trwa do dzisiaj. By je promować utworzono w 2008 r. mierzący ponad 200 km Szlak Wina i Miodu. Zauważalne w ostatnich latach ocieplanie klimatu (przy istniejących od wieków warunkach glebowych) wpływają pozytywnie na jakość wytwarzanych tu win. Istotny wkład w rozwoju winiarstwa w tym regionie miało powstanie w latach 2012 – 2015 Lubuskiego Centrum Winiarstwa i Samorządowej Winnicy (35 ha) w Zaborze, wsi (siedziba gminy) oddalonej o ok. 18 km na wschód od centrum Zielonej Góry.

budynek Lubuskiego Centrum Winiarstwa w ZaborzeLubuskie Centrum Winiarstwa w Zaborzewnętrze Lubuskiego Centrum Winiarstwa w Zaborzebeczki przy Lubuskim Centrum Winiarstwa w Zaborze

Znakomite warunki do uprawy winorośli znajdują się w sąsiadującej z Zaborem wsi Łaz. Na okolicznych wzgórzach będących częścią Wału Zielonogórskiego winnice istniały już od XVI w., przed II wojną światową zajmowały obszar kilkunastu hektarów. W czasach powojennych plantacje winorośli zaorano lub przeznaczono na pastwiska. Wskrzeszaniem tutejszych tradycji winiarskich zajmują się winnice „Miłosz” i „Ingrid”.

drogowskazy do winnicy Miłosz i Ingrid we wsi Łaz

Okazało się, że istnieje możliwość odtworzenia rdzennych szczepów winorośli uprawianych na tym terenie przed laty. Głęboki i długowieczny system korzeniowy winnej latorośli przetrwał w niektórych miejscach orkę oraz podgryzanie przez bydło liści i pędów. Krzysztof Fedorowicz – właściciel wielokrotnie nagradzanej winnicy „Miłosz” – spacerując po okolicach Łazu odkrył pędy lokalnych, historycznych odmian winorośli. Z braku sztucznych podpór pną się one po sąsiadujących krzewach lub drzewach. Po wykonaniu badań przez niemieckich specjalistów, winiarz z Łazu przekonał władze gminy o konieczności ochrony stanowisk tradycyjnych dla tego regionu odmian winorośli właściwej (vitis vinifera). Uchwałą Rady Gminy Zabór nr XXXIV.236.2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. skupiska krzewów winorośli w okolicach wsi Łaz ustanowiono pomnikami przyrody. Mapę lokalizacji przedstawiam poniżej, jest to zmodyfikowany wycinek pochodzący z Geoserwisu GDOŚ.

mapa rozmieszczenia pomnikowej winorośli we wsi Łaz

Zdjęcia do artykułu wykonano 1 września 2019 r., przewodnikiem który oprowadzał mnie po poszczególnych miejscówkach był p. Krzysztof Fedorowicz z Winnicy Miłosz, za pomoc jeszcze dziękuję. Najłatwiejsze do odnalezienia są stanowiska zlokalizowane w okolicach skrzyżowania dróg do Droszkowa i Przytoku. 100 m na zachód od tego rozjazdu linia energetyczna przecina drogę do Przytoku. Pędy zdziczałej winorośli w odmianie pinot gris i pinot noir (Burgund Szary i Czarny) pną się tu po śliwie i krzewach dzikiej róży, ok. 50 m na północ od szosy.

droga wjazdowa do wsi ŁazŁaz - widok ogólny stanowiska nr 1pomnikowa winorośl w Łazie - stanowisko nr 1

Krzewy intensywnie owocowały, jednak większość gron była niedostępna, bo rosła zbyt wysoko.

stanowisko nr 1 - winorośl pnąca się po krzewie dzikiej różypomnikowa winorośl na stanowisku nr 1Łaz stanowisko nr 1 - pomnikowa winorośl wspinająca się po śliwieŁaz - pomnikowa winorośl na stanowisku nr 1Łaz - winorośl na stanowisku nr 1ciemne grona ze stanowiska nr 1ciemne grono ze stanowiska nr 1

Młode, niewysokie jeszcze siewki, można było odnaleźć pośród traw.

młode siewki winorośli na stanowisku nr 1

Do stanowiska nr 2 dojdziemy wędrując pod linią energetyczną w kierunku Łazu.

Łaz - widok ogólny stanowiska nr 2

Pomnikowej winorośli również w odmianie pinot noir i pinot gris należy poszukiwać na rozległej łące, pośród krzewów śliwy i dzikiej róży.

Krzysztof Fedorowicz przy stanowisku nr 2Krzysztof Fedorowicz przy pomnikowej winorośli na stanowisku nr 2Krzysztof Fedorowicz przy pomnikowej winoroślipędy winorośli na stanowisku nr 2młoda siewka winorośli na stanowisku nr 2pomnikowa winorośl na stanowisku nr 2owoce winorośli ze stanowiska nr 2pomnikowa winorośl w Łazie - grona ze stanowiska nr 2pomnikowa winorośl w Łazie - pędy pnące się po krzewie śliwystanowisko nr 2 - winorośl pnąca się po krzewie śliwypomnikowa winorośl ze stanowiska nr 2owoce ze stanowiska nr 2

Pędów winorośli o jasno ubarwionych owocach odmiany traminer i chrupka na stanowisku nr 3 należy szukać pośród dużego skupiska krzewów tarniny. Nie jest o łatwe ze względu na kolczaste gałęzie, niemniej udało się odnaleźć piękno grono, prawdopodobnie odmiany chrupka (gutedel).

stanowisko nr 3 - winorośl pnąca się po krzewach tarninystanowisko nr 3 - winorośl odmiany gutedelŁaz - grono odmiany Gutedelstanowisko pomnikowej winorośli we wsi Łaz - grono odmiany Gutedel

W gęstej tarninie trzeba walczyć o dostęp do światła słonecznego, winorośl wspięła się więc na sąsiadującą sosnę.

stanowisko nr 3 - winorośl pnąca się po sośnie

Najtrudniej jest trafić na stanowisko nr 4, drogi dojazdowe są oddalone i piechotą trzeba się przedzierać przez gęste zarośla. Grube, częściowo zdrewniałe pędy winorośli odmiany karmazyn (tauberschwarz) wspinają się tu na uschniętą gruszę.

uschnięta grusza na stanowisku nr 4zaznaczone pędy winorośli na stanowisku nr 4pędy pomnikowej winorośli we wsi ŁazKrzysztof Fedorowicz przy pędach pomnikowej winorośli we wsi Łazpędy winorośli na gałęzi uschniętej gruszy

Nie udało się wypatrzyć na tym stanowisku dojrzałych gron tej niemal wymarłej odmiany winorośli, na zdjęciu poniżej znajdują się owoce karmazyna sfotografowane na Winnicy Miłosz.

grona odmiany karmazyn