Pomnikowa lipa z Broniszowa (gm. Wielopole Skrzyńskie, podkarpackie).

Jedna z najgrubszych lip województwa podkarpackiego (będąca również w pierwszej piątce najokazalszych lip w Polsce) rośnie w Broniszowie – wsi położonej w gminie Wielopole Skrzyńskie (pow. ropczycko – sędziszowski). Lipa zajmuje centralne miejsce w zabytkowym parku z XVIII w, gruntownie przebudowanego na przełomie XIX i XX stulecia. Południowo – zachodni narożnik tego założenia parkowego o powierzchni ok. 4 ha znajduje się przy skrzyżowaniu szosy nr 986 z Ropczyc do Wielopola Skrzyńskiego z lokalną drogą do Broniszowa. Drogowskaz do lipy ustawiono obok przystanku autobusowego, jednak zmotoryzowani mogą mieć duży problem z bezpiecznym zaparkowaniem auta.

drogowskaz do lipy w Broniszowie

Wejście do parku znajduje się przy ogrodzonej kapliczce, obok ustawiono lakoniczną w swojej wymowie tablicę.kapliczka na skraju parku w Broniszowie

tablica przed wejściem do zabytkowego parku w Broniszowie

Po wejściu na teren parku widać złożone na ziemi pozostałości zabytkowej kamieniarki.

Broniszów -pozostałości małej architektury parkowej

Już tylko kilkanaście kroków dzieli nas od ogromnej lipy, rosnącej na krawędzi stromej skarpy. O jej ochronę aktywnie zabiegał w latach 60 – tych XX w. polski botanik i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Władysław Szafer, po uzyskaniu statusu pomnika przyrody pod koniec sierpnia 1969 r. została nazwana jego imieniem.

ogromna lipa z broniszowskiego parku

park w Broniszowie - pień ogromnej lipy

W rejestrach pomników przyrody Lipa Szafera określana jest jako szerokolistna, w niektórych publikacjach („Drzewa Polski”, „Zabytkowe ogrody i parki województwa rzeszowskiego”) opisano ją jako lipę drobnolistną; dr hab. Łukasz Łuczaj w filmiku opublikowanym na You Tube widzi w niej cechy krzyżówki lipy drobnolistnej i szerokolistnej.

Park w Broniszowie - pomnikowa lipa nr 1Park w Broniszowie - pomnikowa lipa szerokolistna nr 1

Pokrój opisywanej lipy jest typowy dla drzew rosnących na wpół otwartej przestrzeni – ma krótki, masywny pień z nisko wyrastającymi ogromnymi konarami oraz szeroką koronę.

pomnikowa lipa szerokolistna z Broniszowapomnikowa lipa w zabytkowym parku w Broniszowie

Lipa Szafera została zgłoszona do konkursu Drzewo Roku 2022 i zajęła trzecie miejsce (1934 głosy).

pomnikowa lipa z Broniszowa

Pomiar obwodu dokonany w kwietniu 2023 r. dał wynik 872 cm zmierzony na wysokości 130 cm oraz 842 cm na wysokości 100 cm, który należy uznać za obowiązujący, zgodny z zasadami dendrometrii. Wysokość drzewa ok. 30 metrów, szacunkowy wiek ok. 350 lat.

pomiar obwodu ogromnej lipy z Broniszowa

Stan zdrowotny lipy należy uznać za zadowalający, mimo widocznych dziupli i mrowiska w przyziemiu.

park w Broniszowie - pień pomnikowej lipa szerokolistnej nr 1Paweł Lenart przed pomnikową lipą w Broniszowie

W broniszowskim parku rosną jeszcze trzy drzewa uznane za pomniki przyrody – dwa dęby szypułkowe (515 i 446 cm) i jeszcze jedna lipa szerokolistna (650 cm). Pierwszy z pomnikowych dębów rośnie na łące obok Lipy Szafera, drugi wyżej, na krawędzi zadrzewienia.

park w Broniszowie - pomnikowa lipa i dąbpark w Broniszowie - pomnikowy dąb nr 1park w Broniszowie - pień dębu nr 1park w Broniszowie - pień pomnikowego dębu nr 1

park w Broniszowie - pomnikowy dąb nr 2park w Broniszowie - pień pomnikowego dębu nr 2

Druga pomnikowa lipa – jako jedyne pomnikowe drzewo oznaczone tabliczką – rośnie na skarpie, powyżej szosy.

park w Broniszowie - pomnikowa lipa nr 2park w Broniszowie - pomnikowa lipa szerokolistna nr 2park w Broniszowie - pień pomnikowej lipy nr 2

Pomnikowe dęby w Imbramowicach (gm. Żarów, dolnośląskie).

Na mocy Uchwały nr XXXV/278/2021 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 25 listopada 2021 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody powołano do ochrony pomnikowej 9 okazów drzew: dwa zlokalizowane w Imbramowicach, trzy w Mrowinach, cztery w Żarowie. Pomnikami przyrody w Imbramowicach – wsi leżącej na obrzeżu Równiny Wrocławskiej (pow. świdnicki, gm. Żarów) – ustanowiono dwa dęby szypułkowe oddalone od siebie o ok. 550 m, połączone drogą gruntową biegnącą wzdłuż południowego krańca zabudowań. Pierwszy z pomnikowych dębów rośnie na niewysokim wale przy narożniku placu sportowego, w szpalerze innych okazałych dębów.

GPS N 50°57′51.9″ , E 16°34′23.4″

Imbramowice - pomnikowy dąb w narożniku placu sportowegoImbramowice - pomnikowy dąb w narożniku boiskaImbramowice - pomnikowy dąb nr 1

Imbramowice - pomnikowy okaz w szpalerze innych dębówImbramowice - szpaler dębów z pomnikowym okazem

Opisywany dąb jest okazem wielopniowym, dodatkowo rośnie na skarpie – w takim przypadku pomiar obwodu tego drzewa jest bardzo problematyczny. Obwód podany w Uchwale to 460 cm, pomiar wykonany przy samej ziemi dał wynik 789 cm.

wielopniowy okaz pomnikowego dębu z Imbramowicpnie pomnikowego dębu nr 1 w Imbramowicach

Imbramowice - wielopniowy okaz pomnikowego dębupomiar obwodu pomnikowego dębu nr 1 z ImbramowicImbramowice - pomiar obwodu pomnikowego dębu

Drugi pomnikowy dąb oddalony jest od pierwszego o ok. 540 m, można do niego dotrzeć drogą gruntową łączącą oba okazy lub krótkim dojazdem od strony kościoła.

GPS N 50°57′58.8″ , E 16°33′58.8″

Imbramowice - otoczenie pomnikowego dębu nr 2Imbramowice - pomnikowy dąb nr 2pomnikowy dąb nr 2 z ImbramowicImbramowice - pomnikowy dąb na skraju pola

Z pomiarem obwodu pierśnicowego  tego dębu nie ma kłopotu, okaz posiada regularny pień i rośnie na płaskim terenie. Pomiar dokonany w marcu 2022 r. dał wynik 528 cm, który jest podobny do obwodu podanego w Uchwale (530 cm).

Imbramowice - pień pomnikowego dębu nr 2

pomiar obwodu pomnikowego dębu nr 2 z Imbramowic

Imbramowice - pomiar obwodu pomnikowego dębu nr 2

Na koniec pragnę jeszcze poruszyć sprawę oznakowania – a raczej jego braku – pomników przyrody na terenie gminy Żarów. Godne pochwały jest powoływanie nowych drzew do ochrony pomnikowej, ale należy to sfinalizować przybiciem na pień właściwej tabliczki. Zwiększa to świadomość miejscowego społeczeństwa (nie wszyscy mieszkańcy interesują się lokalnymi uchwałami, ale każdy z nich zauważy tabliczkę na drzewie), ponadto ułatwia przyjezdnym miłośnikom przyrody odnajdywanie pomnikowych okazów w terenie.