Pomnikowe głazy narzutowe w Bolesławcu.

Bolesławiec jest miastem, w którym ochroną pomnikową objęto największą na Dolnym Śląsku ilość głazów narzutowych. W sumie można naliczyć 13 pomnikowych głazów (7 pojedynczych, jedna grupa 2 głazów i jedna grupa 4 narzutniaków), choć eratyków których wymiary kwalifikują do ochrony pomnikowej jest znacznie więcej. Wszystkie posiadają własne imiona, ale niestety brakuje im oznakowania lub jest słabo czytelne. W ich odnalezieniu i podziwianiu pomoże ten artykuł.

1) Na wysokiej nadrzecznej skarpie , na prawym brzegu Bobru, 100 metrów na zachód od budynku Gdańska 36 leży głaz ” Smok „.

Obwód głazu 600 cm, wysokość 1,2 m, różowy granit.

2) Na terenie firmy Stonplast, Gdańska 31 po prawej stronie, za bramą leży głaz o nazwie Pielgrzym lub Baltazar.

Obwód 350 cm, wysokość 0.7 metra, gruboziarnisty granit różowo – szary.

3) Na skwerze przy ulicy Rajskiej, obok boiska w towarzystwie innych głazów leży głaz Kogut.

Obwód 460 cm, wysokość 1.0 metra, średnioziarnisty granit rapakiwi.

Na wygładzonej powierzchni głazu widoczne rysy wleczeniowe.

4) Przy ulicy Sobieskiego na skwerze grupa dwóch głazów narzutowych Kopaczy.

Obwód większego 600 cm przy wysokości 1.8 metra, drugi 400 cm w obwodzie, wysokość 1.7 metra, granit różowy średnioziarnisty.

5) Przy ulicy Piastów 2A, obok wejścia na ogródki działkowe grupa czterech głazów o nazwie Żółwie.

Obwody 520, 470, 390, 350 cm, wysokość nie przekracza metra, granit różowy,  jeden ciemniejszy szary.

6) Przy głównym wejściu na stadion na ulicy Spółdzielczej, stoi obok mniejszych głaz Wiertaczy.

Obwód 580 cm, wysokość ponad 2 metry, średnioziarnisty granit różowo – szary.

7) Na ulicy Bankowej, obok szkoły, na podstawie z mniejszych eratyków, stoi głaz Rajca.

Obwód 510 cm, wysokość 1.6 metra, drobnoziarnisty granit różowo – szary. Obok ustawiono tablice opisujące historię bolesławieckich wodociągów i kanalizacji.

8) Przed wejściem do szkoły przy ulicy Jana Pawła II ustawiono głaz Piast o obwodzie 700 cm i wysokości 1.2 metra ze średnioziarnistego różowo – szarego granitu.

9) Przed sklepem Żabka na ulicy Kopernika 16 leży głaz Dukat.

Obwód 580 cm, wysokość 1.3 metra, gruboziarnisty różowo – szary granit.

Marmit Studzienka w Karpaczu.

Oprócz pomnikowych drzew i bluszczy opisanych we wcześniejszym artykule, miasto Karpacz posiada jeszcze jeden, bardzo oryginalny pomnik przyrody nieożywionej. Jest nim pięknie wykształcony marmit, inaczej garniec wirowy. Ma on kształt studzienki o średnicy 0.73 – 0.86 m, głębokości 2.25 m, objętość ok. 0,8 m³. Znajduje się 100 metrów poniżej mostu na Łomnicy przy ulicy Strażackiej (ulica prowadząca do wyciągu na Kopę).

Schodząc od mostu prawym brzegiem, należy wypatrywać charakterystycznej skały, leżącej powyżej malutkiego wodospadu.

Na drugim brzegu rzeki, przy niskim stanie wody można ujrzeć regularne wgłębienie, będące efektem ruchu wirowego wody i kamieni przez nią poruszanych. Zjawisko to nazywane jest eworsją, obejmuje rozkruszanie a następnie ścieranie i szlifowanie podłoża. Jeśli powstałe zagłębienie jest szersze niż wyższe, nazywa się kotłem lub basenem eworsyjnym (powszechne pod wodospadami). Rzadziej powstają formy o małej średnicy ale dużej głębokości, mamy wtedy do czynienia z marmitami.

Opisywany marmit jest największy w Sudetach, choć obecnie wypełniony rumoszem skalnym nie przekracza 50 cm głębokości.

marmit Studzienka w Karpaczu

Do marmitu można się dostać również od lewego brzegu, jednak zejście jest dość niebezpieczne. Luźny grunt obsuwa się pod nogami a kamienie przy rzece są bardzo śliskie.

Marmit Studzienka jest pomnikiem przyrody nieożywionej od 1992 roku i jest jedynym tego typu chronionym tworem na Dolnym Śląsku.

Mniej znane, bo znajdujące się na terenie zamkniętym hydroelektrowni Bobrowice I, są marmity zlokalizowane na prawym brzegu Jeziora Modrego, na wysokości korony zapory. Zostały one wydobyte z Bobru i wmurowane podczas budowy tamy.

Do elektrowni prowadzi wąska, asfaltowa droga, równoległa do tej prowadzącej na Perłę Zachodu, mająca początek przy moście na Bobrze w Siedlęcinie. Wejście na teren za zgodą obsługi.

Żadna zgoda nie jest potrzebna by dotrzeć do marmitu między Jelenią Górą a Dziwiszowem. 100 metrów przed zrujnowanym ośrodkiem „Juventuru”, na granicy lasu, schodzi w prawo polna droga. Schodzimy nią w dół, mijamy mostek na Jelni, następnie za    miejscem na ognisko ścieżką 50 m ostro do góry, potem 50 m w prawo. Regularne  zagłębienie, uważane było niegdyś za miejsce pochówku znacznego barbarzyńcy, stąd nazwa Grób Wandala.

GPS N 50°55′26.47″ , E 15°46′17.22″

W późniejszym czasie stwierdzono, że jest to marmit powstały w okresie zlodowacenia środkowopolskiego.

Średnica tego tworu to 1.7 metra, głębokość do 1.9 metra.