Park przy pałacu w Gorzanowie (gm. Bystrzyca Kłodzka).

Budowę pałacu w Gorzanowie (gm. Bystrzyca Kłodzka, dolnośląskie) rozpoczęto w 1573 r. na południe od pierwotnej warowni średniowiecznej. Budowla wielokrotnie przebudowywana w czasach późniejszych była przez prawie 300 lat siedzibą rodu Herbersteinów.

pałac w Gorzanowie w 2016 r.

Jakieś założenie ogrodowe przy gorzanowskiej rezydencji istniało już pewnie w renesansie, materiał ikonograficzny z końca XVII w. przedstawia wspaniały park inspirowany włoską sztuką ogrodową z przełomu renesansu i manieryzmu. Z tego okresu pochodzi zrujnowany dziś pawilon mieszczący grotę – w czasach świetności bogato dekorowany sztukaterią i rzeźbami (szeroki opis parku z tego okresu znajdziemy w publikacji M. Jagiełło i W. Brzezowskiego „Ogrody na Śląsku T.1. Od średniowiecza do XVII w.”, Wrocław 2014 r.).

Gorzanów - pawilon ogrodowy (grota)

Na początku XVIII w. założeniu nadano barokowy charakter, a po 1775 r.  przekształcono istniejący ogród w park krajobrazowy w stylu angielskim. Po II wojnie światowej założenie pałacowo – parkowe przez dziesiątki lat niszczało, do ratowania kompleksu przystąpiła w listopadzie 2012 r.  Fundacja Pałac Gorzanów. Pałac mimo prowadzonych robót restauracyjnych udostępniony jest do zwiedzania, rewitalizacji doczekał się również park.park w Gorzanowie

Obecna powierzchnia parku to 6,5 ha, w drzewostanie przeważają rodzime gatunki drzew liściastych. Ochroną pomnikową objęto 4 okazy drzew: klon jawor i 3 dęby szypułkowe. Klon jawor rośnie przy wschodniej ścianie pałacu, na szczycie skarpy.

pomnikowy klon jawor przy pałacu w Gorzanowiepark w Gorzanowie - pomnikowy klon jaworpark w Gorzanowie - pomnikowy jawor

Obwód pomnikowego okazu wynosi 388 cm, wysokość drzewa 22 metry.

park w Gorzanowie - pień pomnikowego jawora

Pierwszy z pomnikowych dębów o obwodzie 480 cm i wysokości 27 m rośnie obok okazałego platana, w północno – wschodnim narożniku parku.

park w Gorzanowie - pomnikowy dąb i platan klonolistnypark w Gorzanowie - pierwszy z pomnikowych dębówpark w Gorzanowie - pomnikowy dąb Ipark w Gorzanowie - pień pomnikowego dębu I

Drugi pomnikowy dąb zlokalizowany jest w pobliżu groty. Obwód pierśnicowy wynosi 456 cm, wysokość 26 metrów.

park w Gorzanowie - pomnikowy dąb IIpark w Gorzanowie - drugi z pomnikowych dębówpark w Gorzanowie - pień pomnikowego dębu II

W południowej części założenia parkowego znajduje się sadzawka, a w jej pobliżu trzeci pomnikowy dąb.

sadzawka w gorzanowskim parkupark w Gorzanowie - pomnikowy dąb IIIGorzanów - pomnikowy dąb rosnący w południowej części parkuGorzanów - pomnikowy dąb III

Obwód pomnikowego drzewa to 578 cm, wysokość dębu 26 metrów.

park w Gorzanowie - pień trzeciego pomnikowego dębupark w Gorzanowie - pień pomnikowego dębu III

Niedaleko tego dębu, tuż obok zabudowań, rosną dwa potężne jesiony wyniosłe. Niestety znajdują się w bardzo złym stanie zdrowotnym.

park w Gorzanowie - okazałe jesiony obok pomnikowego dębupark w Gorzanowie - okazały jesionpark w Gorzanowie - pień okazałego jesionu

Warte uwagi są też inne, nie posiadające statusu pomnika przyrody drzewa: wspomniany wcześniej platan, dwie choiny kanadyjskie i sosna o oryginalnym pokroju.

platan w gorzanowskim parkupark w Gorzanowie - choiny kanadyjskieGorzanów - sosna o oryginalnym pokroju

Zwiedzając Gorzanów warto zobaczyć jeszcze jeden cenny obiekt przyrodniczy – aleję złożoną z sędziwych dębów – zlokalizowaną w pobliżu stacji kolejowej.

Gorzanów - aleja obsadzona dębami w pobliżu stacji PKPGorzanów - aleja sędziwych dębów

„Chrobry” – najstarszy dąb szypułkowy w Polsce obumarł.

Gdy w listopadzie 2014 r. płonął najstarszy w Polsce dąb szypułkowy „Chrobry” wiele osób zastanawiało się, czy sędziwe drzewo przeżyło wielogodzinny pożar. Na odpowiedź trzeba było czekać do wiosny następnego roku. Gdy w czerwcu 2015 r. odwiedziłem „Chrobrego” zielone liście w koronie dębu napawały dużą nadzieją na dalszy, długoletni żywot unikalnego pomnika przyrody (więcej zdjęć tutaj).

dąb Chrobry w 2015 r.

dąb Chrobry w 2015 r.

Zaniepokojony informacjami o złym stanie zdrowia „Chrobrego” podjechałem w lipcu 2019 r. do Piotrowic, by osobiście zweryfikować te doniesienia. Na miejscu ujrzałem nadwątlony pożarem i długoletnią suszą dąb, wykazujący wyraźne oznaki zamierania.

dąb Chrobry w 2019 r.

Korona drzewa była w całości uschnięta, jedyna żywa gałąź odchodziła od dolnej części pnia. Leżące pod drzewem obłamane konary dodatkowo utwierdzały mnie w przekonaniu, że los najstarszego w Polsce dębu jest już przesądzony.

ostatnia żywa gałąź na Chrobrym w 2019 r.usychający dąb Chrobry w 2019 r.jedyna żywa gałąź na Chrobrym w 2019 r.żywa gałąź na Chrobrym w 2019 r.uschnięte konary leżące pod Chrobrym

Wiosną 2020 r. „Chrobry” nie wypuścił już świeżych liści, co oznacza że prawdopodobnie obumarł.

dąb Chrobry w 2020 r.obumarły dąb Chrobryżywa jeszcze w 2019 r. gałąź Chrobrego

Widoczne w rozgałęzieniach konarów zielone liście nie wyrastają z dębu. To młoda siewka liściastego gatunku (z daleka przypomina czeremchę, ale nie ma jak się dokładnie przyjrzeć), która zadomowiła w takim nietypowym miejscu.

siewka w załomach konarów na dębie Chrobrymłoda siewka pomiędzy konarami Chrobrego

Nie ma kulturalnych słów by dosadnie określić głupotę osobnika, który podpalił i doprowadził do śmierci to niezwykle cenne pod wieloma względami drzewo. Rozległy żal może ścisnąć każdego wrażliwego człowieka, który uzmysłowi sobie, że „Chrobry” we względnie dobrym zdrowiu przetrwał ponad 750 lat, targany na przestrzeni czasu burzami, wiatrem, mrozem, suszą i wojnami, a padł pod naporem ludzkiej bezmyślności. Pamięć o tym wspaniałym okazie utrwalać będzie sześć sadzonek rozmnożonych z pędów żywego jeszcze dębu oraz ponad 500 tzw. „Dębów Papieskich” wyhodowanych z żołędzi „Chrobrego” i poświęconych w 2004 r. przez papieża Jana Pawła II.

młode dęby wyhodowane z pędów Chrobregogłaz przy Papieskim Dębie