Pomniki przyrody w gminie Strzegom (pow. świdnicki, dolnośląskie).

Gmina miejsko – wiejska Strzegom położona jest na Przedgórzu Sudeckim, w powiecie świdnickim (dolnośląskie). Krajobraz południowej części gminy to niemal bezleśne równiny, odmienny charakter ma część północna z pagórami Wzgórz Strzegomskich, częściowo porośniętych lasem. Dobre gleby determinują rolniczy charakter gminy (użytki rolne zajmują 73% powierzchni), ale znaczący udział w gospodarce ma eksploatacja i przerób granitu. Na terenie gminy Strzegom nie ma wyższych form ochrony przyrody takich jak: parki krajobrazowe, rezerwaty przyrody czy
strefy krajobrazu chronionego, są za to dość liczne pomniki przyrody. Połowa z nich została opisana w poprzednim artykule „Pomniki przyrody w Strzegomiu„, pozostałe są przedstawicielami drzewostanów zabytkowych parków wiejskich, zlokalizowanych w północnej części gminy.

Trzy pomnikowe drzewa: 2 platany klonolistne i tulipanowiec amerykański, rosną na terenie wspaniale utrzymanego założenia parkowego we wsi Żółkiewka. Park o powierzchni ok. 5 ha (obecnie 4 ha) przylegał do zniszczonego w 1945 r. pałacu, obecnie stanowi ogrodzoną własność prywatną.

zabytkowy park w Żółkiewce

Pierwszy pomnikowy platan o obwodzie 462 cm i wysokości 23 metrów rośnie w centralnej części parku, w towarzystwie dwóch świerków.

GPS N 50°58′29.3″, E 16°18′08.2″

park w Żółkiewce - pomnikowy platan nr 1park w Żółkiewce - pomnikowy platan klonolistny nr 1park w Żółkiewce - pień pomnikowego platana nr 1park w Żółkiewce - pień pomnikowego platana klonolistnego nr 1

W pobliżu pierwszego platana rośnie okaz tulipanowca amerykańskiego o statusie pomnika przyrody. Drzewo mierzy w obwodzie 310 cm, wysokość tulipanowca 17 metrów. Z korygowanej niegdyś korony wyrastają młode gałęzie, w części odziomkowej widoczne są dwa wypróchnienia.

Żółkiewka - pomnikowy tulipanowiecŻółkiewka - pomnikowy tulipanowiec amerykańskiŻółkiewka - pień pomnikowego tulipanowcaŻółkiewka - pień pomnikowego tulipanowca amerykańskiego

Drugi pomnikowy platan klonolistny o obwodzie 544 cm i wysokości 25 metrów rośnie w południowej części parku.

park w Żółkiewce - pomnikowy platan nr 2park w Żółkiewce - pomnikowy platan klonolistny nr 2park w Żółkiewce - pień pomnikowego platana klonolistnego nr 2park w Żółkiewce - pień pomnikowego platana nr 2

W pobliskim Żelazowie, na terenie dużej stadniny, znajduje się pięknie odrestaurowany neoklasycystyczny pałac i zrewitalizowane założenie parkowe. W drzewostanie parku odnajdziemy nieliczne już wiekowe drzewa (platan, cis pospolity, sosna czarna).

Żelazów k. Strzegomia - pałacpark przy pałacu w Żelazowie (gm. Strzegom)

Najciekawsza perełka dendroflory – chroniona jako pomnik przyrody – rośnie tuż wschodniej ścianie pałacu, obok domu ogrodnika. Tym drzewem jest buk pospolity w odmianie Pendula (zwisającej, płaczącej), o przepięknie ukształtowanej koronie.

GPS N 50°58′42.3″, E 16°17′17.6″

Żelazów - pomnikowy buk w odmianie PendulaŻelazów - pomnikowy buk w odm. zwisającej

Pień tego buka mierzy w obwodzie 353 cm, wysokość drzewa 14 metrów.

Żelazów - pień pomnikowego bukapień pomnikowego buka z Żelazowa

Na całym obwodzie rzutu korony zwisające gałęzie sięgają do samej ziemi, tworząc latem naturalną altanę.

Żelazów - zwisające do ziemi gałęzie pomnikowego bukaŻelazów - gałęzie pomnikowego buka

Kolejne założenie pałacowo – parkowe z pomnikowym drzewem znajduje się we wsi Goczałków Górny. Resztki parku przylegają do eklektycznego pałacu z 1889 r., najcenniejszym okazem objętym ochroną pomnikową jest egzemplarz tulipanowca amerykańskiego. Drzewo rośnie samotnie na środku polany, pięknie prezentując się na tle pałacu.

GPS N 51°00′33.4″, E 16°21′08.9″

Goczałków Górny - pomnikowy tulipanowiec amerykańskiGoczałków Górny - pomnikowy tulipanowiec

Tulipanowiec mierzy w obwodzie 340 cm, wysokość drzewa 26 metrów.

Goczałków Górny - pień pomnikowego tulipanowca

Pomnikowy platan klonolistny rosnący w parku podworskim we wsi Bartoszówek znajduje się w katastrofalnym stanie i w zasadzie kwalifikuje się do zniesienia ochrony.

Bartoszówek - resztka pomnikowego platana

W parku i okolicach znajduje się wiele innych drzew o walorach pomnikowych, mogących go godnie zastąpić. W centrum założenia parkowego rośnie drugi platan o obwodzie przekraczającym 4 metry.

Bartoszówek - okazały platan w parkuBartoszówek - pień okazałego platana

Wspaniały grab, o unikalnym pniu przypominającym brodę Davy Jonesa z filmu „Piraci z Karaibów”, rośnie nad stawem, przy zachowanej wieży pałacowej.

Bartoszówek - ciekawy grabBartoszówek - pień ciekawego grabu

Przynajmniej dwa dęby rosnące wewnątrz parku zasługują na ochronę pomnikową.

park we wsi Bartoszówek - okazałe dęby

Na ochronę pomnikową zasługuje szpaler sędziwych dębów rosnących na krańcu wsi, po prawej stronie drogi do Lusiny.

Bartoszówek - szpaler sędziwych dębówBartoszówek - szpaler sędziwych dębów na krańcu wsi

Park na Wzgórzu Zamkowym w Cieszynie (śląskie).

Wyróżniająca się w krajobrazie Cieszyna – miasta granicznego w południowej części woj. śląskiego – Góra Zamkowa (zwana też Wzgórzem Zamkowym, 298 m n.p.m.) zasiedlana była już od starożytności. Zlokalizowana w widłach rzek Olzy i Bobrówki, stanowiła dogodne miejsce do budowy osady obronnej. W IX w. założono tu ufortyfikowany gród, o obwałowaniach drewniano – ziemnych, podniesiony do godności kasztelanii przed 1155 r.

Prawdopodobnie ok. 1180 r. zbudowano tu pierwszy obiekt sakralny – romańską rotundę św. Mikołaja – zachowana w dobrym stanie do czasów współczesnych, jest jednym z najstarszych zabytków architektury polskiej. Wizerunek rotundy umieszczony jest na banknocie polskim o nominale 20 zł.

W XIV w. drewniany zamek zastąpiono murowanym w stylu gotyckim, złożony z budynków mieszkalnych otoczonych murem z basztami oraz czterema wieżami. Warownię zniszczono podczas wojny trzydziestoletniej, w 1659 r. rozpoczęto rozbiórkę ruin stawiając na ich miejscu nowe obiekty gospodarcze i browar. Ostateczna likwidacja pozostałości zamku nastąpiła w połowie XIX wieku. Zachowała się jedna z wież zwana Piastowską, rotunda, fragmenty wieży ostatecznej obrony.

Wstęp na Wieżę Piastowską jest płatny, rozpościera się z niej rozległy widok na polski i czeski Cieszyn oraz na nieodległe Beskidy.

W 1840 r. Górę Zamkową gruntownie przebudowano w stylu klasycystycznym wg projektu Józefa Kornhäusla: na fundamentach zamku dolnego wzniesiono letnią rezydencję Habsburgów – Pałac Myśliwski, resztę terenu zamieniono na założenie parkowe o charakterze romantycznym. Drzewostanie parku jest niezwykle ciekawy, z dużą ilością gatunków egzotycznych. Ochroną pomnikową objęto tu 8 drzew, figurujących w rejestrze RDOŚ jako pojedyncze lub grupowe pomniki przyrody. Najokazalsze są dwa jesiony wyniosłe, pierwszy z nich rośnie przy tarasie widokowym w pobliżu rotundy.

Obwód tego jesionu wynosi 463 cm, wysokość drzewa 24 metry.

Drugi jesion rośnie w dolnej części parku, przy budynku 3C. Okaz mierzy w obwodzie 415 cm, wysokość drzewa 24 metry.

Przy głównej alei rosną obok siebie dwa pomnikowe kasztanowce zwyczajne. Drzewa mierzą w obwodzie 402 i 390 cm, wysokość obydwu to 23 metry.

Przepiękne barwy przybierają jesienią dwa pomnikowe okazy kasztanowców żółtych. Ten rzadko spotykany w Polsce gatunek pochodzi z Ameryki Północnej. Pierwszy wielopniowy okaz rośnie obok rotundy, przy alejce prowadzącej do Wieży Piastowskiej.

Obwód pni wynosi 258+168 cm, wysokość drzewa 20 m; sylwetkę kasztanowca ustabilizowano podporą i wiązaniami elastycznymi.

Drugi kasztanowiec żółty rośnie poniżej rotundy, obok odsłoniętych fundamentów Wieży Przybramnej. Drzewo posiada pień o obwodzie 228 cm, wysokość kasztanowca 18 m.

Kilka metrów obok znajdziemy kolejny egzotyk, pochodzący również z Ameryki Północnej – tulipanowiec amerykański o obwodzie 197 cm i wysokości 22 m.

i

To nie koniec ciekawostek dendrologicznych na Wzgórzu Zamkowym – w dolnej części parku, obok armaty, odnajdziemy okaz surmii (katalpy) o charakterystycznych, długich i cienkich strąkach.

Bliżej pomnikowych kasztanowców rośnie magnolia japońska – wiosną zachwyca kwiatami, jesienią można ją rozpoznać po charakterystycznych owocach.

Magnolia pośrednia (magnolia Soulange’a) rośnie poniżej, przy fontannie.

Przy pomniku upamiętniającym Jana Kubisza rośnie wierzba babilońska.

Obok pomnikowego jesionu rosną obok siebie korkowiec japoński i szupin (perełkowiec japoński).

Na wewnętrznym dziedzińcu pałacu rośnie jeszcze jedno pomnikowe drzewo – miłorząb dwuklapowy. Egzemplarz jest dobrze widoczny ze skweru św. Melchiora Grodzieckiego (na którym znajduje się Pomnik Legionistów).

Drzewo mierzy w obwodzie 225 cm, wysokość okazu 18 metrów.

Wzgórze Zamkowe w Cieszynie - pomnikowy miłorząb