Cisy Raciborskiego w Harbutowicach.

Cis pospolity to chroniony gatunek wiecznie zielonego drzewa lub krzewu iglastego. Charakteryzuje się bardzo wolnym przyrostem, a przy tym należy do najbardziej długowiecznych drzew świata. Dwa najstarsze polskie cisy są równocześnie najstarszymi drzewami w Polsce. Mowa tu o pomnikowym egzemplarzu zlokalizowanym w Henrykowie Lubańskim (dolnośląskie) liczącym prawie 1300 lat, oraz cisie rosnącym w Bystrzycy (gm. Wleń, dolnośląskie) w wieku 814 lat. 754 lata liczy kolejny dolnośląski cis, rosnący na terenie pocysterskiego opactwa w Henrykowie (gm. Ziębice). Czwarty w tym zestawieniu cis znajduje się już w Małopolsce, we wsi Harbutowice (gm. Sułkowice, pow. myślenicki). Razem z drugim, rosnącym kilka metrów obok cisem, tworzy parę znaną pod nazwą „Cisy Raciborskiego”.

GPS N 49°47’39.40″ , E 19°46’20.50″

Choć para pomnikowych cisów rośnie na uboczu wioski, z dala od głównej drogi 956 prowadzącej przez wieś, to nie jest kłopotem do nich trafić. Piesi mogą się kierować czarno znakowanym szlakiem turystycznym, a zmotoryzowani drogowskazami ustawionymi przy każdym ważniejszym skręcie.

Dopisek na drogowskazie +400 m jest rzeczowy. 200 m to odległość do niewielkiej zatoki przy drodze, gdzie można zostawić auto i ze względu na bardzo stromy podjazd dalej iść piechotą.

„Cisy Raciborskiego” rosną w przysiółku Chodnikówka, otoczone zabudowaniami gospodarczymi (posesja nr 273).

Obok cisów ustawiono tablicę, a same drzewa otoczono płotkiem.

„Cisy Raciborskiego” od 1953 r. posiadają formalnie status pomników przyrody. O ich ochronę zabiegał jeszcze w latach przedwojennych prof. Marian Raciborski (1863-1917).

Obwód pomnikowych okazów wynosi 305 i 143 cm, wysokość 11 metrów. Wg C. Pacyniaka starszy (grubszy) egzemplarz liczy sobie 700 lat.

W innych przysiółkach Harbutowic rosną jeszcze ze 4 pomnikowe okazy cisów, jednak znacznie mniejszych rozmiarów.

Pomniki przyrody w Henrykowie (gm. Ziębice).

Historia wsi Henryków (gm. Ziębice, pow. ząbkowicki, dolnośląskie) niemal od początku istnienia związana była z zakonem cystersów. Bracia zakonni przybyli tu w 1227 r. i kilka lat później przystąpili do budowy kościoła i klasztoru. Wieś jak i zabudowania klasztorne zostały zniszczone podczas najazdu Mongołów w 1241 r. Ok. 1270 r. powstał murowany romański klasztor. W tym samym czasie powstała pierwsza część tzw. Księgi Henrykowskiej, znajduje się w niej słynny zapis: „Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai”, uznawany za najstarsze zapisane zdanie w języku polskim. Na przestrzeni wieków zespół klasztorny był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, zachowując elementy poprzednich stylów architektonicznych. Obecnie stanowi jedno z najokazalszych i najpiękniejszych założeń barokowych na Śląsku, w skład którego wchodzi kilkadziesiąt zabytkowych budowli.

Do zespołu klasztornego przylega rozległy park z licznymi okazami drzew pomnikowych. Część przestrzeni parkowej stanowią regularne założenia – ogród włoski, ogród opacki.

W ogrodzie opackim, obok pawilonu, rośnie jeden z najstarszych cisów pospolitych w Polsce (starsze znajdują się w Henrykowie Lubańskim i Bystrzycy k. Wlenia). Wiek tego drzewa obliczony przez C. Pacyniaka wynosi 754 lata, obwód pomnikowego okazu 340 cm, wysokość 8 metrów.

pomnikowy cis w zespole klasztornym w Henrykowiepień pomnikowego cisa w zespole klasztornym w Henrykowie

Olbrzymi dąb szypułkowy o statusie pomnika przyrody rośnie tuż za południową bramą do zespołu klasztornego. Obwód tego dębu wynosi 570 cm, wysokość 23 m.

Idąc od tego dębu w kierunku klasztoru, mijamy pień pozostały po pomnikowym wiązie szypułkowym (obwód 510 cm).

W pobliżu rośnie pomnikowy dąb szypułkowy o obwodzie 413 cm i wysokości 26 m.

Przy drugiej bramie wjazdowej na teren opactwa rośnie wiąz szypułkowy – pomnik przyrody o obwodzie 435 cm i wysokości 28 m.

pomnikowy wiąz przy bramie zespołu klasztornego w Henrykowie

Furtą znajdującą się na tyłach kościoła klasztornego można wyjść na teren rozległego parku o formie krajobrazowej. Przez park prowadzi niebieski szlak turystyczny oraz ścieżka dydaktyczna z licznymi tablicami.

Spacerując wyznaczoną trasą, mijamy po drodze 6 pomnikowych dębów szypułkowych o obwodach 410 – 480 cm.

pomnikowy dąb przy ścieżce dydaktycznej w Henrykowie