Dąb szypułkowy Chrześcijanin z Januszkowic (gm. Brzostek, podkarpackie).

Najgrubszy i najstarszy dąb szypułkowy w województwie podkarpackim rośnie w Januszkowicach – wsi położonej w gminie Brzostek, w powiecie dębickim. Gigantyczne drzewo nazywane „Chrześcijaninem” zlokalizowane jest przy jednej z bocznych dróg nieopodal zachodniego skraju parku podworskiego, obok posesji 194B.

GPS N 49°51’35.2″ , E 21°26’38.9″

Januszkowice - dąb Chrześcijanin

dąb Chrześcijanin z Januszkowic

Januszkowice - najgrubszy dąb Podkarpacia

„Chrześcijanin” od 1987 r. posiada status pomnika przyrody na mocy Zarządzenie Nr 2/87 Wojewody Tarnowskiego z dnia 26.02.1987 roku w sprawie uznania tworów przyrody za pomniki przyrody. Na pniu tego dębu wiszą dwie tabliczki – starego i nowego typu.

tabliczki na dębie Chrześcijanin

Pomnikowe drzewo zostało otoczone płotem, przy którym ustawiono kolorową tablicę z krótkim tekstem opisującym sędziwy okaz.

pień dębu ChrześcijaninJanuszkowice - pień dębu Chrześcijanin

tablica przy Chrześcijaninie

Stan zdrowotny „Chrześcijanina” pozostawia wiele do życzenia. Pień jak i odchodzące od niego konary są puste w środku i razem stanowią rozległy ubytek kominowy. Dziupla w odziomku jest tak ogromna, że pomieści bez trudu kilka dorosłych osób. Wnętrze pnia posiada ślady po dawnym podpaleniu.

ubytek kominowy w pniu Chrześcijaninaotoczony płotem dąb Chrześcijaninogromna dziupla w pniu dębu Chrześcijaninogromny ubytek w dębie Chrześcijanin

wnętrze dębu Chrześcijanin

Korona pomnikowego dębu stabilizowana jest wiązaniami linowymi, ich rolą jest zapobieganie przed rozszczepieniem wypróchniałego w znacznym stopniu masywnego konaru.

wiązania linowe w koronie Chrześcijaninawiązania linowe na dębie Chrześcijanin

Dąb jak każde inne drzewo przyrasta co roku na grubość i w kolejnych latach przybywa mu centymetrów w obwodzie. W przypadku „Chrześcijanina” jest na odwrót – rokroczny przyrost nie kompensuje odpadającej kory oraz fragmentów pnia i obwód tego drzewo zmniejsza się. W 2012 r. dąb mierzył w obwodzie 1003 cm, w 2021 r. – 994 cm, pomiar wykonany (na wys. 130 cm) w kwietniu 2023 r. dał wynik 970 cm.

pomiar obwodu dębu Chrześcijaninpomiar obwodu Chrześcijanina

Wiek drzewa – 647 lat – został w sposób naukowy obliczony przez Cezarego Pacyniaka („Najstarsze drzewa w Polsce”, Warszawa 1992 r.). Nazwa dębu – „Chrześcijanin” – ma sugerować skiełkowanie tego okazu w czasach chrztu Polski, co jest oczywistą nieprawdą – chociaż jak spojrzymy na omszały fragment pnia, jesteśmy skłonni dodać mu brakujące kilkaset lat 😀

dąb Chrześcijanin - omszały fragment pnia

Pomnikowy dąb ze Stasiówki (gm. Dębica, podkarpackie).

Wydawać by się mogło, że pomiar obwodu pnia drzewa nie powinien przedstawiać większych trudności. Wystarczy przecież odmierzyć 130 cm od powierzchni gruntu, na tej wysokości opasać taśmę mierniczą dookoła pnia i odczytać wynik. Problemy mogą wystąpić przy nieregularnych, wielopniowych okazach; guzowatych bądź dziuplastych pniach. A co z drzewami rosnącymi na pochyłości terenu? Tu zasady dendrometrii są nieubłagane – wysokość 130 cm odmierzamy z najwyższego punktu, czyli od górnej strony stoku.

zasada pomiaru drzewa rosnącego na stoku

obrazek pochodzi z „Drzewa Polski”, PWN 2016 r.

Dlaczego o tym wszystkim piszę w artykule o pomnikowym dębie ze Stasiówki? Otóż dlatego, bo ktoś z pewnością zmierzył ten okaz nie stosując się do zasad dendrometrii. Oficjalnie w rejestrach RDOŚ oraz w rejestrze centralnym dąb mierzy w obwodzie aż 820 cm(!), w rzeczywistości – o 150 cm mniej.

Stasiówka - pomnikowy dąb przy posesji nr 21

Ten wspaniały egzemplarz dębu szypułkowego rośnie przy drodze, kilkanaście metrów od posesji Stasiówka 21 (gm. Dębica, pow. dębicki, woj. podkarpackie). Na mocy Rozporządzenia Wojewody Tarnowskiego Nr. 2/96 z dnia 16-01-1996 r. jest chroniony jako pomnik przyrody ożywionej.

GPS N 50°01’05.9″, E 21°28’36.1″

pomnikowy dąb przy posesji nr 21 w Stasiówce

pomnikowy dąb ze Stasiówki

pień pomnikowego dębu ze Stasiówki

Drzewo posiada dobrze rozwiniętą koronę i prosty pień rozgałęziający się na wysokości 10 metrów na dwa wiodące przewodniki. Na pniu od strony drogi powieszono kapliczkę oraz typową tabliczkę z napisem „Pomnik Przyrody”.

Stasiówka - pień pomnikowego dębu

pień pomnikowego dębu szypułkowego ze Stasiówki

Wróćmy teraz do pomiaru obwodu pomnikowego okazu. Dąb rośnie na stoku, więc zgodnie z zasadami dendrometrii pomiaru obwodu należy dokonać na wysokości pierśnicy – czyli 130 cm – na górnej części stoku, od strony budynku. Spójrzmy jednak jak wygląda sprawa pomiaru od dolnej części stoku. Dla lepszego zobrazowania na drugim zdjęciu pojawił Paweł Lenart.  Widać wyraźnie, że pierśnica mierzona od dołu to w zasadzie poziom gruntu na górze, a właściwy pomiar obwodu powinien zostać wykonany tuż poniżej tabliczki.

przykład pomnikowego dębu rosnącego na pochyłości terenu

Prawidłowo zmierzone drzewo mierzy 671 cm w obwodzie (a nie 820 cm!), wysokość dębu 21 metrów.

Paweł Lenart przy pomnikowym dębie

Warto również zwrócić uwagę na dom sąsiadujący z pomnikowym dębem. To coraz rzadziej spotykany przykład drewnianego budownictwa wiejskiego.

Stasiówka - pomnikowy dąb na tle posesji nr 21