Pomnikowy dąb na cmentarzu we wsi Gościnowo (gm. Skwierzyna, lubuskie).

Gościnowo to niewielka wieś położona w gminie Skwierzyna (pow. międzyrzecki, lubuskie), ok. 11 km na północny – zachód od Skwierzyny i 13 km na południowy – wschód od Gorzowa Wielkopolskiego. W centrum miejscowości, po przeciwnych stronach drogi biegnącej przez wioskę, znajdują się dwa cmentarze: starszy – ewangelicki – to teren zdewastowany i zarośnięty, zachowało się tylko kilka nagrobków i płyt, młodszy – katolicki – jest nadal użytkowany. Tu też ustawiono obelisk poświęcony dawnym mieszkańcom Gościnowa (niem. Alexandersdorf), żołnierzom poległym na różnych frontach w latach 1914–1920.

pomnik na cmentarzu w Gościnowie

Przy samym ogrodzeniu cmentarza znajduje się jeszcze jeden pomnik szczególnie ważny dla miłośników sędziwych drzew, czyli pomnik przyrody ożywionej. Jest nim potężny dąb szypułkowy o imponujących rozmiarach, bardzo dobrze widoczny z drogi.

Gościnowo - pomnikowy dąb od strony drogipomnikowy dąb z Gościnowapomnikowy dąb na cmentarzu w Gościnowie

Gościnowo - pomnikowy dąb od strony cmentarza

Drzewo uzyskało status pomnika przyrody już w 1966 r. na mocy Decyzji nr 86/66 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 24 marca 1966 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody tworów przyrody ożywionej i nieożywionej. Obowiązującym obecnie aktem prawnym jest Rozporządzenie Nr 46 Wojewody Lubuskiego z dnia 19 maja 2006 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody.

Gościnowo - pomnikowy dąbGościnowo - pomnikowy dąb na cmentarzu we wsi Gościnowo

Pomiar obwodu pnia wykonany pod koniec maja 2023 r. dał wynik 662 cm. Różni się on od danych figurujących w RDOŚ – 620 cm i w centralnym rejestrze – tu podano aż 685 cm! Wysokość okazu ok. 20 metrów, szacowany wiek 300 – 350 lat.

Gościnowo - pomiar obwodu pomnikowego dębuGościnowo - pień pomnikowego dębu od strony cmentarza

Drzewo zostało oznakowane tabliczką starego wzoru, przybitą do pnia od strony drogi.

Gościnowo - pień pomnikowego dębu od strony drogiGościnowo - tabliczka na pniu pomnikowego dębu

Korona dębu została zredukowana, ślady po cięciach chirurgicznych powoli zarastają kalusem.

Gościnowo - ślady po cięciach w koronie pomnikowego dębu

Pomnikowe eratyki w Dąbroszynie (gm. Witnica, lubuskie).

Przeważającą część pomników przyrody nieożywionej na obszarach nizinnych naszego kraju stanowią głazy narzutowe. To fragmenty skalne zwane eratykami lub narzutniakami przetransportowane w plejstocenie przez lodowiec z północnych terenów Europy odległych czasami nawet o kilkaset kilometrów. Te największe ze względu na walory naukowe, edukacyjne, estetyczne, czasem również kulturowe często chronione są w formie pomników przyrody. Dwa głazy ustawione w tzw. Parku Górnym w Dąbroszynie (gm. Witnica, pow. gorzowski, woj. lubuskie) zostały objęte ochroną pomnikową już w 1966 r. Można je odnaleźć przy jednej z alejek parkowych (oddz. 309 c Nadleśnictwa Dębno, Leśnictwo Kostrzyn) ok. 130 m na północ od narożnika cmentarza.

GPS N 52°37′05″ , E 14°42′01″

otoczenie pomnikowych głazów z DąbroszynaDąbroszyn - pomnikowe eratyki

Przy głazach ustawiono tablicę opisującą pochodzenie głazów narzutowych oraz mniejszą tabliczkę typową dla pomników przyrody.

Dąbroszyn - tablica przed pomnikowymi głazamiDąbroszyn - tablica przed pomnikowymi głazami narzutowymitablica przed pomnikowymi głazami z Dąbroszyna

W okresie międzywojennym eratyki posiadały nazwy: Herta i Gerd, od imion dzieci ostatnich właścicieli dóbr dąbroszyńskich.

Dąbroszyn - autor przed pomnikowym głazemDąbroszyn - pomnikowe głazy narzutowe

pomnikowe eratyki z Dąbroszynapomnik przyrody nieożywionej - głazy z Dąbroszyna

Wymiary pomnikowych głazów – obwód: 480 i 370 cm, wysokość: 220 i 175 cm. Materiałem budującym eratyki jest granit. Należy podejrzewać, że lokalizacja narzutniaków nie jest pierwotna, prawdopodobnie zostały ustawione jako element kompozycyjny rozległego parku krajobrazowego.

pomnikowe głazy z Dąbroszyna

Na powierzchni jednego z głazów widoczne są równoległe rysy, mogły one powstać podczas transportu narzutniaka, gdy tarł o podłoże. Podobne formy powstają po zdeponowaniu głazu na przedpolu lodowca – w suchym i mroźnym klimacie następuje szlifowania wystających elementów skały przez wiejące z jednego kierunku strumienie wiatrowo-piaszczysto-śnieżne.

Dąbroszyn - rysy na pomnikowym głazierysy wleczeniowe na głazie z Dąbroszyna

 

Dąbroszyn - powierzchnia pomnikowego głazu

Pomniki przyrody ożywionej Dąbroszyna zostały opisane w poprzednim wpisie – zapraszam do lektury artykułu.