Pomnikowy dąb „Bartek” z Kotwasic (gm. Malanów, wielkopolskie).

Województwo wielkopolskie na tle innych regionów Polski wyróżnia się ogromną ilością pomnikowych dębów. Niekwestionowaną sławą cieszą się słynne dęby rogalińskie – największe w Europie skupisko pomnikowych dębów. Dąb „Rus” rosnący w rogalińskim parku może się pochwalić imponującym obwodem 938 cm i jest najgrubszym dębem Wielkopolski. Drugi pod względem rozmiaru pnia dąb szypułkowy w województwie wielkopolskim zlokalizowany jest w zachodniej części wsi Kotwasice (pow. turecki, gm. Malanów), obok posesji 135. Drzewo nosi imię „Bartek” i mimo wyjątkowo majestatycznej sylwetki należy do mało znanych dębów o rekordowych obwodach pierśnicowych. 

GPS N 51°58′35.1″, E 18°20′28.7″

dąb Bartek na skraju wsi Kotwasicedąb Bartek przy budynku Kotwasice 135dąb Bartek z Kotwasic - widok od strony północnejKotwasice - dąb Bartek od strony posesji

Nazwa kotwasickiego okazu „Bartek” nawiązuje do najsłynniejszego polskiego dębu z Zagnańska, wbrew pozorom drzewa te łączy wiele podobieństw. „Bartek” z Kotwasic charakteryzuje się krótkim, masywnym pniem, z którego na wysokości kilku metrów wyrastają mocarne konary.

dąb Bartek z Kotwasic od strony południowejpień dębu Bartek z Kotwasic od strony południowejpomnikowy dąb Bartek z Kotwasicdąb Bartek z Kotwasic

Kotwasice - pień dębu Bartek

Paweł Lenart obok dębu Bartek z Kotwasic

Status pomnika przyrody opisywany dąb uzyskał już w 1957 r. na mocy Orzeczenia nr 417 Prezydium WRN z 30.05.1957 r. Co ciekawe w dokumencie tym określono jego gatunek jako dąb bezszypułkowy! Błąd ten powielono w Uchwale nr III/18/2018 Rady Gminy Malanów z dnia 20 grudnia 2018 r. powołując do ochrony pomnikowej również dąb bezszypułkowy! Jednak już nawet pobieżna analiza wyglądu liści i owoców pozwala bezsprzecznie stwierdzić, iż mamy do czynienia z dębem szypułkowym.

liście i szypułki dębu Bartek z Kotwasic

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta  i udokumentowany fotograficznie przez autora tego artykułu wyniósł aż 888 cm (wrzesień 2021 r.). Wysokość drzewa to 25 metrów, szacunkowy wiek – 450 lat. „Bartek” charakteryzuje się bardzo szybkim przyrostem: w 1957 r. jego obwód wynosił 535 cm, w 2006 r. już 825 cm, w 2013 r. – 844 cm, w 2016 r. – 856 cm.wyznaczenie pierśnicy przed pomiarem obwodu BartkaKotwasice - pomiar obwodu dębu Bartek

Stan zdrowotny drzewa wydaje się być zadowalający. Taki wniosek można wyciągnąć podziwiając piękną koronę z niewielką ilością posuszu. Jednak masywny konar skierowany w stronę budynku niebezpiecznie odszczepia się od pnia i grozi jego wyłamaniem. Mają temu zapobiec zastosowane podpory oraz wiązania linowe w koronie.

Kotwasice - podpora pomnikowego dębupodpora dębu Bartek z Kotwasicdąb Bartek z Kotwasic - podpora masywnego konarawiązania linowe na dębie Bartek w Kotwasicach

Od strony wschodniej na pniu drzewa widoczna jest szeroka listwa piorunowa. Ta uschnięta część drzewa zaczyna być atakowana przez grzyby, m.in. żółciaka siarkowego.

dąb Bartek z Kotwasic - pień od strony wschodniejżółciak siarkowy na uschniętym konarze dębu Bartek z Kotwasic

W 2018 r. dąb „Bartek” z Kotwasic zdobył 4. miejsce w konkursie na Drzewo Roku organizowanym przez Klub Gaja. Jego sylwetka w uproszczonej formie widnieje w centralnej części herbu gminy Malanów. Więcej informacji na temat kotwasickiego „Bartka” w artykule Pawła Lenarta: „Pomnikowy dąb szypułkowy “Bartek” w Kotwasicach„.

Pomnikowa aleja przy dębie „Bartek” (pow. kielecki, świętokrzyskie).

Dąb „Bartek” (opisany w poprzednim artykule) to niewątpliwie najpopularniejszy pomnik przyrody w Polsce. Legendarne drzewo jest chętnie odwiedzane przez rzesze turystów ze względu na ponadprzeciętne rozmiary i sędziwy wiek. Na popularność „Bartka” wpływa również dogodne położenie w centralnej części kraju, kilkanaście metrów od ruchliwej szosy (nikły wysiłek fizyczny), naprzeciw dużego parkingu (wygoda dla zmotoryzowanych i wycieczek autokarowych). Jednak niewiele osób pokonujących kilkadziesiąt metrów od parkingu do „Bartka” jest świadoma, że jeden pomnik przyrody ożywionej właśnie już minęła. Ten pomnik to „Aleja Przydrożna” o długości ok. 170 m, obejmująca wiekowe drzewa po obu stronach drogi 750 Samsonów – Zagnańsk, w bezpośrednim sąsiedztwie dębu Bartek.

Aleja składa się z 29 egzemplarzy drzew, większość z nich rośnie po południowej stronie drogi (od strony parkingu). W składzie gatunkowym są klony pospolite i klony jawory – 15 szt. o obwodzie pni: 358, 263, 225, 170, 215, 242, 181, 227, 243, 298, 208, 253, 202, 226, 226 cm; jesiony wyniosłe – 9 szt. o obwodzie pni: 114, 110, 225, 220, 175, 175, 183, 240, 216 cm; lipy drobnolistne i szerokolistne – 4 szt. o obwodzie: 215, 316, 398, 282 cm; jeden modrzew europejski o obwodzie pnia 370 cm.

Drzewem w alei o potwierdzonym naukowo wieku jest potężny modrzew (obwód 370 cm), rosnący obok przejścia dla pieszych. Wg C. Pacyniaka „Najstarsze drzewa w Polsce” 1992 r. okaz liczy ponad 220 lat.

Podobnym wiekiem legitymuje się modrzew rosnący przy wjeździe do oddalonej o 50 m leśniczówki Bartków (nie wchodzi w skład alei i nie jest pomnikiem przyrody).

zagnansk-okazaly-modrzew-przy-lesniczowce

„Aleja Przydrożna” jest pomnikiem przyrody od 1954 r., jednak z wiekiem ubywa w niej rosnących drzew. Jeszcze w 20011 r. w skład alei wchodziły 33 okazy.

zagnansk-pomnikowa-aleja

Obecną sytuację prawną alei reguluje Uchwała nr 137/VII/2015 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 30 grudnia 2015 r.