Pomnikowy dąb „Jan” z Gołuchowa (pow. pleszewski, wielkopolskie).

Zabytkowy park przy zamku w Gołuchowie odwiedziłem i opisałem w artykule „Park – arboretum w Gołuchowie” jesienią 2014 r. Jedenaście lat później – w październiku 2025 r. z rodziną i Pawłem Lenartem ponownie spacerowałem alejami gołuchowskiego parku, obserwując co zmieniło się po ponad dekadzie od ostatniej wizyty. Jednym z celów wycieczki było zmierzenie najokazalszego drzewa rosnącego na terenie parku – arboretum, słynnego dębu szypułkowego o nazwie „Jan”. Ten pomnikowy egzemplarz rośnie ok. 180 m na północ w linii prostej od zamku, pomiędzy dwoma alejami, niedaleko mostku przerzuconego nad Ciemną.

GPS  N 51°51′14.3″, E 17°55′56.6″

dąb Jan z Gołuchowa - widok z drugiego brzegu Ciemnejotoczenie dębu Jan z Gołuchowapomnikowy dąb Jan z Gołuchowa

Pod koroną opisywanego dębu, w górnej części zbocza, ustawiono kamienną tablicę tłumaczącą pochodzenie nazwy: „Na chwałę Janowi hr. Działyńskiemu, właścicielowi rezydencji gołuchowskiej, wielkiemu miłośnikowi drzew, dębowi tu rosnącemu, nadajemy imię Jan” (2005 r.).

dąb Jan z Gołuchowa na tle Ciemnej

pień dębu Jan i kamienna tablicagłaz przy dębie Jan z Gołuchowa

Dąb „Jan” posiada soliterową sylwetkę typową dla drzew rosnących na otwartym terenie – krótki, masywny pień i nisko osadzoną, szeroką na 30 m koronę.

dąb Jan z Gołuchowa

charakterystyczna sylwetka dębu Jan z konarami opadającymi do ziemi

Gołuchów - pień dębu Jan

pień dębu Jan z GołuchowaPaweł Lenart przy dębie Jan

Pomiar obwodu dokonany przez Pawła Lenarta z październiku 2025 r. dał wynik 553 cm (na wysokości 100 cm). W 2007 r. dąb mierzył 499 cm, a 2014 r. 540 cm. Wysokość drzewa to 25 metrów, szacunkowy wiek to 200 – 300 lat.

dąb Jan z Gołuchowa - pomiar obwodu pniaautor artykułu i Paweł Lenart podczas pomiaru obwodu dębu

pomiar obwodu dębu Jan z Gołuchowa

Cechą charakterystyczną opisywanego okazu są dwa długie, opadające do samej ziemi konary. dąb Jan z Gołuchowa - długie konary oparte o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - długi konar opadający ku ziemidąb Jan z Gołuchowa - długi konar oparty o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź oparta o ziemię

dąb Jan z Gołuchowa - gałąź podparta o ziemięjeden z konarów dębu Jan oparty o ziemięukorzeniony konar dębu Jan z Gołuchowadąb Jan z Gołuchowa - konar oparty o ziemię

Dąb „Jan” z Gołuchowa wszedł do finału konkursu Drzewo Roku 2015 i zajął piątą lokatę. Posiada status pomnika przyrody już od maja 1978 r.

Kamień św. Jadwigi k. Gołuchowa.

Trudno sobie obecnie wyobrazić fakt, że jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu znaczna część obszaru dzisiejszej Polski pokryta była lodem. Naukowcy doliczyli się kilku plejstoceńskich epizodów (o różnym zasięgu) nasunięcia się lodowca skandynawskiego na obszar naszego kraju. Przyjmuje się, że lądolód miał ok. kilometra grubości i niósł ogromne ilości materiału skalnego – od drobnego piasku i żwiru po ogromne głazy, nierzadko wielkością przewyższające duży samochód. W czołówce największych polskich głazów narzutowych jest Kamień św. Jadwigi, leżący w lesie ok. 3 km na południe od Gołuchowa (pow. pleszewski).

GPS N 51°49′31.33″, E 17°56′49.12″

Istnieje kilka możliwych dróg dotarcia do  Kamienia św. Jadwigi, ja zaparkowałem auto przy skrzyżowaniu DK 12 z drogą do Macewa, przeszedłem 100 metrów leśną drogą biegnącą na południe, następnie w prawo leśnym duktem prowadzącym prosto do głazu (ok. 1.5 km).

Kamień św. Jadwigi zwany też Kamieniem św. Kingi jest największym eratykiem w Wielkopolsce i szóstym co do wielkości w Polsce. Jego wymiary to : obwód 22 metry, długość 8,5 m, szerokość 6,5 m i wysokość 3,5 m (zagłębiony jest w ziemi na 2 m); objętość 73 m³, waga 200 ton.

pomnikowy eratyk -  kamień św. Jadwigikamień św. Jadwigi k. Gołuchowakamień św. Jadwigi

Kamień św. Jadwigi już od 1888 roku znajduje się pod ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej. Z głazem tym związane są liczne legendy. Przy narzutniaku ustawiono ławki i stoły, zachęcające do dłuższego postoju przy obiekcie.

pomnikowy głaz narzutowy - kamień św. Jadwigikamień św. Jadwigi - las na południe od Gołuchowa

Materiał budujący głaz narzutowy to granit Smaland (eratyk przewodni) z wychodni w południowo – wschodniej Szwecji; wiek 1,8-1,7 mld lat.

granit budujacy kamien św. Jadwigi

W pobliskim Gołuchowie obowiązkowo trzeba odwiedzić renesansowy zamek otoczony rozległym parkiem – największym arboretum w Polsce. Więcej w artykule „Park – arboretum w Gołuchowie„.